De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Woet L Gianotten arts-psychotherapeut consulent oncoseksuologie Seksualiteit en kanker 4 april 2016 Cursus MDL- Oncologie 2016.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Woet L Gianotten arts-psychotherapeut consulent oncoseksuologie Seksualiteit en kanker 4 april 2016 Cursus MDL- Oncologie 2016."— Transcript van de presentatie:

1 Woet L Gianotten arts-psychotherapeut consulent oncoseksuologie Seksualiteit en kanker 4 april 2016 Cursus MDL- Oncologie 2016

2 Voor oncologie professionals Seks? “Doodeng!” Voor patiënten Gesprek openen? “Doodeng!” Voor sexual health professionals Kanker? “Doodeng!”

3 Kanker kan leiden tot: seksuele zorgen/onzekerheid seksuele vragen seksuele disfuncties seksuele problemen

4 Kanker kan leiden tot: seksuele zorgen/onzekerheid seksuele vragen seksuele disfuncties seksuele problemen ? ‘Nou en? Mensen gaan meteen in de overlevingsmodus. Dan is seks toch absoluut niet relevant?’ Het blijkt voor veel mensen wel degelijk heel relevant. Dus is het nodig ook aan dat thema aandacht te geven.

5 Voor veel professionals gaat dat praten niet zo gemakkelijk. Cultuur Religie Ervaringen M / V etcetera Dat gesprek wordt bovendien enigermate beïnvloed door je eigen referentiekader.

6 1. Gevolgen van ziekte en behandeling op de seksuele functie op de seksuele functie op de seksuele identiteit op de seksuele identiteit op de seksuele relatie op de seksuele relatie

7 Seksuele relatie Seksuele functie Seksuele identiteit

8 seksuele identiteit seksuele functie seksuele relatie Bijv: vrouw met stoma  Verlies van gevoel vrouw te zijn Bijv: kanker  depressie  paroxetine  geen orgasme meer Bijv: man met colorectaal kanker  hij is zijn erectie kwijt  hij neemt (dus) geen initiatief meer  zijn vrouw kan het niet echt overnemen  er is geen seksueel / intiem contact meer  twee verdrietige, eenzame mensen  er is geen seksueel / intiem contact meer  twee verdrietige, eenzame mensen Voorbeelden van verstoring

9 Seksuele relatie seksueleactiviteit Seksuele functie Seksuele identiteit

10 Waarom hebben mensen seks? Waarom hebben mensen seks? relatie (liefde, intimiteit, contact, etc) recreatie (lekker; avontuur, lust, etc.) voortplanting gewoonte en nog >200 andere motieven

11 Andere voordelen van (‘goede’) seks / intimiteit: Psychisch / in relatie seks kan emotioneel ontspannen seks kan ontspannen in relatie (♀-♂ verschillen ) seks kan troosten seks kan eigenwaarde als vrouw / man / of mens verhogen seks verbetert stemming en vermindert kans op depressie

12 De voordelen van seks (en dus ook van aandacht daarvoor hebben! ) Directe fysieke effecten: vermindering spierspanning afleiden van ongemak en pijn verhogen vd pijndrempel (bij de vrouw) verhogen oxytocine spiegel  beter slapen  beter contact  werkt ook anxiolytisch verhogen androgenen spiegel  minder moe  betere stemming aanwijzingen voor neuroprotectie

13 De voordelen van seks (en dus ook van aandacht daarvoor hebben!) Lange termijn fysieke effecten (‘Health benefits of sexual expression’) vermindert de kans op vaginale atrofie verlaagt de kans op prostaatkanker verlaagt de kans op hart/vaatziekten houdt het uiterlijk jong (jonger) etcetera : frequenter seks  langer leven : frequenter seks  langer leven : tevredener over seks  langer leven : tevredener over seks  langer leven

14 Is seks dan altijd belangrijk? Seks is niet voor iedereen belangrijk!Seks is niet voor iedereen belangrijk! Seks kan traumatiserend zijn geweestSeks kan traumatiserend zijn geweest Ook ‘gewone seks’ kan (soms) teveel zijnOok ‘gewone seks’ kan (soms) teveel zijn Valkuil je eigen ervaring / verleden gebruiken als (enige) referentie

15 Waarom aandacht voor seksualiteit / intimiteit? 1.Er zijn veel vragen / zorgen / verstoringen! 2.Echter, de patiënt durft zelf niet beginnen (en wil graag dat de professional het aankaart!) 3.Het is belangrijk voor kwaliteit van leven 4.Wij (!) zijn deels verantwoordelijk voor de schade (de bijwerkingen van onze `medische interventies’!) 5.Zo goed mogelijke seks kan helpen in het proces van genezing en van acceptatie 6.Het is een lastig onderwerp! Maar..... als het gesprek wordt aangegaan, verbetert het contact! 7.Waarschijnlijk verbetert daardoor de therapietrouw!

16 mannenvrouwen 70-jarigen in het jaar Coïtus in het afgelopen jaar47%66%12%34% Coïtus ≥ 1x / week5%20%1%9% ’Leeftijd’ versus ’Generatie’ 70 jr  70 jr Beckman et al BMJ 2008;337:a279

17 mannenvrouwen 70-jarigen in het jaar ‘Seksualiteit beschouwd als een positieve factor in het leven 26%95%5%78% Coïtus ≥ 1x / week5%20%1%9% ’Leeftijd’ versus ’Generatie’ 70 jr  70 jr Beckman et al BMJ 2008;337:a279

18 Vragen tot hier toe?  Het hoe van seks

19 Het hoe van seks.

20 De seksuele reactie Zin Opwinding Orgasme Zin Opwinding Orgasme

21 De seksuele reactie bij de man Veel zin Tamelijk snel klaarkomen Daarna een refractaire periode (‘het zwarte gat’) Vaak min of meer een lineair proces

22 De seksuele reactie bij de vrouw Pro-actieve ‘zin’ is er niet zo vaak Het begint vaak met contact en betrokkenheid Als het vrijen leuk genoeg gaat ontstaat opwinding én vandaaruit zin ♥

23 ♥ De seksuele reactie bij de vrouw Klaarkomen is lang niet altijd zo belangrijk Orgasme kan herhaald worden

24 Vooral circulatie Vooral hormonaal Sterk vereenvoudigd Zin Opwinding Orgasme Zin Opwinding Orgasme Voldoende stimulatie Vooral neurotransmitters

25 Zin Opwinding Orgasme Zin Opwinding Orgasme Testosteron Dopamine Serotonine Energie ♂-♀ verschil: de T-spiegel

26 Uit de testes (95%) nmol/L PuberteitMenopauze Testosteron (T) : De seksuele brandstof voor man en vrouw Uit de ovaria (50%) Uit de bijnieren (5%) Uit de bijnieren (50%)

27 43210nmol/L PuberteitMenopause Testosteron Nodig voor: ● verliefd worden ● seksueel verlangen, ● mogelijkheid opgewonden te worden ● mogelijkheid (& kracht) van orgasme ● assertiviteit ● fysieke kracht (niet moe zijn) ● stemming (T werkt ook als antidepressivum botmassa spiermassa botmassa spiermassa Uit de ovaria (50%) Uit de bijnieren (50%)

28 Zin Opwinding Orgasme Testosteron Serotonine Energie Verstoringen door: Lang en hoog corticosteroïden Chemotherapie (ook via bijnieren) RT in gebied v gonaden en bijnieren Vooral door SSRI antidepressiva Dopamine Vooral door moeheid (en T-tekort)

29 Seksuele verstoringen ontstaan na de start met antidepressiva Seksuele verstoringen die pas ontstonden na starten met antidepressiva zin opwinding orgasme zin opwinding orgasme Antidepressiva Gebruik in NL

30 Opwinding 1. Emotionele opwinding 2. Opwindbaarheid (cerebraal) 3. Fysieke opwinding (circulatie) ♂-♀ verschil: Het fallische denken

31 Opwinding 1. Emotionele opwinding Verstoring door: Depressie (Faal-)angst ; vooral bij mannen Schaamte (stoma of fecale incontinentie) Chirurgie (beschadiging vd zenuwbanen) Radiotherapie 3. Fysieke opwinding 2. Opwindbaarheid Testosteron tekort

32 ● verstoorde innervatie (door operatie). Hoe lager in pelvis  hoe meer risico! ● Effect van medicatie ( SSRI’s, antihypertensiva) Verstoring van de opwinding ● Angst voor incontinentie (bij vrouwen) ● Faalangst (bij mannen) Niet gekoppeld aan kanker: Effect van lifestyle (roken, DM, bewegen, gewicht, etc. )

33 Orgasme Vooral zenuwbanen, spierspanning & neurotransmissie

34 Orgasme Verstoring door: Beschadigde zenuwbanen Verstoorde neurotransmissie ( door SSRI’s)

35 orgasme ● antidepressiva (uit SSRI-groep) ● operatieve schade (soms anejaculatie) Verstoring van het orgasme ● Niet durven laten gaan uit angst voor incontinentie ● Angst voor kramp bekkenbodem

36 Orgasme Orgasme Seksuele respons en aanvullende disfuncties L Libido / zin O Opwinding O Orgasme P Pijn  dyspareunie S Spierspanning  hyperactieve bekkenbodem Dyspareunie / pijn bij het vrijen Door stoten tegen de pijnlijke darm (bij gemeenschap) of door liggen op de buik.

37 Orgasme Orgasme Seksuele respons en aanvullende disfuncties L Libido / zin O Opwinding O Orgasme P Pijn  dyspareunie S Spierspanning  hyperactieve bekkenbodem Hyperactieve bekkenbodem Bij IBD  bekkenbodem gemakkelijk hyperactief Hoge spanning geeft pijn bij het vrijen & vicieuze cirkel: pijn  spanning  pijn Maar ook minder ‘toegang’ en minder seksueel gevoel.

38 Iedere vorm van kanker 30-50% verstoring van seksualiteit en intimiteit AngstZorgen Veranderde relatie Moeheid Et cetera Gevolgen

39 Gevolgen Lever carcinoom HCV / HBV Meer bij homomannen HCV / HBV Meer bij homomannen Meer bij hemofilie mannen Meer bij hemofilie mannen Specifieke seksuele gevolgen: ?? ??

40 Gevolgen Chirurgie Hoe lager de ingreep, hoe groter de kans op seksuele verstoring Hoge colon kanker  39% SD Lage colorectale kanker  86% SD SD = Seksuele disfunctie / verstoring

41 Gevolgen Anale kanker Vooral belastend als receptieve anale seks in patiënt’s ‘love-map’ zat. Vooral belastend als receptieve anale seks in patiënt’s ‘love-map’ zat.

42 42 Chirurgie Als retroperitoneale lymfeklier resectie :  anejaculatie  retrograde ejaculatie (sperma naar blaas ipv naar buiten) Als gecombineerd met colostoma. Strelen, opwinding en orgasme doen oxytocine toenemen  oxytocine doet colon peristaltiek toenemen  zakje vult  (met angst voor geur, lekken, geluid, etc) Strelen, opwinding en orgasme doen oxytocine toenemen  oxytocine doet colon peristaltiek toenemen  zakje vult  (met angst voor geur, lekken, geluid, etc)

43 43 Radiotherapie Korte termijn  irritatie van slijmvliezen in de buurt Lange termijn  darmproblemen  brandwond-littekens Als in de buurt van de gonaden  afname hormoonaanmaak Als in de buurt van de gonaden  afname hormoonaanmaak Bij mannen verminderen van de erectie / potentie Bij mannen verminderen van de erectie / potentie

44 44 Chemotherapie vermoeidheid vermoeidheid irritatie van alle slijmvliezen irritatie van alle slijmvliezen kaalheid (haarverlies kan op alle plaatsen!) kaalheid (haarverlies kan op alle plaatsen!) kan leiden tot heropleven van genitale virale infecties (herpes / genitale wratten) kan leiden tot heropleven van genitale virale infecties (herpes / genitale wratten) menopauze klachten menopauze klachten bij mannen verdwijnt de erectie (maar komt doorgaans terug een week na het stoppen) bij mannen verdwijnt de erectie (maar komt doorgaans terug een week na het stoppen) soms schade aan perifere zenuwbanen  paresthesie, hyperesthesie / pijn (cisplatin, vincristine, thalidomide,.. ) soms schade aan perifere zenuwbanen  paresthesie, hyperesthesie / pijn (cisplatin, vincristine, thalidomide,.. )

45 Emotionele effecten bij stoma (Angst voor) verlies van aantrekkelijkheid  minder zin Effecten van orgasme bij stoma! Orgasme  meer oxytocine oxytocine doet colon peristaltiek toenemen

46 Effecten van medische interventies Stoma  risico van erectieverlies of lubricatieverlies Operatie lager in het kleine bekken  meer risico. Stoma  angst voor ‘ongelukken’ bij het vrijen  schaamte  gêne over het uiterlijk (minder zin)

47 86% 86% v homomannen (actief of passief) (2010) Ervaring met anale seks? Voor een deel van de mensen vormen ook anus en rectum een deel van hun seksuele repertoire

48 2006 NL vrouwen 19% doet het af en toe 3,8% doet het regelmatig of vaak 3,8% doet het regelmatig of vaak NL jarigen ♀♀ 32% ♂♂ 32% ♀♀ 32% ♂♂ 32% Rutgers WPF Sex under 25 (2012) Ervaring met anale seks?

49 V-M verschillen Groep vs individu Meer dan alleen maar anatomie! Meer dan alleen maar opvoeding!

50 Behoefte aan contact. Steeds bezig met ‘betrokkenheid’ en met ‘aardig zijn’ Bij de geboorte zijn die verschillen al meetbaar aanwezig Default Behoefte aan autonomie ‘zich afsluiten’ en ‘zich afzetten tegen’ T werkt op het genitaal & op de hersenen testosteron testosteron

51 Meisjes / vrouwen meer focus op: mensen en op relatie Jongens / mannen Jongens / mannen meer focus op: dingen en op functie

52 Hoe zit dat bij seks en bij kanker? Niet zozeer met lubricatie Eigen erectie Eigen ejaculatie Partner´s orgasme Maar met zin en aantrekkelijkheid Vrouwen zijn meer bezig met relatieaspecten Mannen zijn meer bezig met functie

53 Vrouw-man verschillen in bed Assertiever Slechte antennes Vrouwen Vrouwen Meer ingesteld op: Meer ingesteld op:relatiecontactsensualiteit Gevoeliger voor de partner Seksueel meer schuldgevoel Mannen Mannen Meer ingesteld op: ‘seks’genitaalorgasmepenetratie Het één is niet beter en het is niet slechter! Het is slechts anders!

54 Seksuele relatie seksueleactiviteit Seksuele functie Seksuele identiteit Einde vd relatie? Seksuele relatie

55 Glantz ea Cancer 2009;115: Het verschil in verwerken (M/V) De partner / mantelzorger? Van de mensen die uit elkaar gaan bij / door kanker: Één op acht, als de man de patiënt is, en de vrouw mantelzorger Zeven op de acht, als de vrouw de patiënt is, en de man mantelzorger.

56 De reactie van de partner op het stoma? ● Verlies van uiterlijke aantrekkelijkheid ? Seks bij stoma Wil hij nog wel met mij vrijen? De angst van nogal wat vrouwen! De angst van nogal wat vrouwen! Hoe werkt dat bij de meeste mannen?

57 recovery terug‘normaal’ geenkanker Diag-nose kwaliteit van het seksuele functioneren kwaliteit van het seksuele functioneren ‘The new me’ behandeling ‘The new we’

58 Mw de V 62 jr (weduwe; nu nieuwe vriend) “ We hebben bijna tot de laatste dag gevrijd. Frequent en heel intensief!” “ We hebben bijna tot de laatste dag gevrijd. Frequent en heel intensief!” “Mag ik vragen: Hoe ging het vrijen met uw man?” Δ Haar man overleed aan colorectaal kanker) Zij daarna een fikse depressie Kreeg van HA antidepressiva Bij nieuwe vriend had ze daardoor anorgasmie

59 Seksuele verstoring. Wat is er aan te doen? 1. Moed Gesprek erover Erkenning is een belangrijke vorm van hulpverlening. 2. Informatiedoor jullie door folders door internet door lotgenoten

60 Seksuele verstoring. Wat is er aan te doen? 3. Hulp met praktische adviezen Creativiteit en aanpassing bijv. ander die initiatief gaat nemen bijv. bij moeheid  in de ochtend vrijen bijv. bij pijn  andere houdingen

61 Houdingen of standjes bij pijnlijke buik. Body bouncer

62 1.Je weet waarschijnlijk al heel veel! Vragen naar seksualiteit  ‘Oeps, er is seksuele verstoring. Help, wat nu??’ Help, wat nu??’ Er is veel kennis beschikbaar Overleg met een medisch seksuoloog en evt verwijzen (‘zoek een seksuoloog)

63 63 Erectieverlies na behandeling (chirurgie of RT) Chirurgie voor colorectale kanker: Zelfs met bilateraal zenuwsparend opereren  Erectie verstoord (‘ED) Chirurgie voor colorectale kanker: Zelfs met bilateraal zenuwsparend opereren  Erectie verstoord (‘ED) Als zenuwbanen compleet doorgesneden  geen erectie meer mogelijk Als eraan getrokken / thermische schade  erectie weg voor flink aantal maanden  risico voor blijvende corp. cavernosum schade  erectie weg voor flink aantal maanden  risico voor blijvende corp. cavernosum schade  intussen ‘seksuele revalidatie’ NB als na maanden erectie terugkomt is bij sommigen vaginale revalidatie nodig!

64 Oplossingen? Andere tijd? T is het hoogste in de ochtend! Evt initiatief overdragen aan partner Andere tijd? T is het hoogste in de ochtend! Evt initiatief overdragen aan partner kan een vibrator het overnemen? kan een vibrator het overnemen? moeheid moeheid Moeie spieren Pijnstillers aanpassen aan seks (of vv) ‚Standjes‘aanpassen pijn: pijn: Zijn aanpassingen mogelijk? Seksuele bijwerkingen van medicatie Seksuele bijwerkingen van medicatie

65 ‘opnieuw onderhandelen over intimiteit‘ ‘opnieuw onderhandelen over intimiteit‘ verloren intimiteit verloren intimiteit NB Durf je masturbatie ter overweging te geven? Kijken en bekeken worden bij masturbatie kan heel intiem zijn en zeer opwindend! ‘Goed-genoeg‘-seks is veel beter dan helemaal geen perfecte seks.

66 Variaties

67 Variaties Andere lifestyle Meer roken Meer alcohol consumptie Meer overgewicht Minder gezond dieet ● De gevolgen voor de relatie zijn minder groot dan bij heterovrouwen

68 Variaties De gevolgen voor de functie De gevolgen voor de relatie De gevolgen voor de identiteit

69 Omgaan met het thema seksualiteit: 1. Wat betreft vragen naar het thema: Ben niet te bang! (en ben je bewust van eventuele rationalisatie) 2. Wat betreft counselen: Ken je grenzen!

70 Hoe ga je om met het thema seksualiteit? 1. Seks is net als andere zaken gewoon 2. Seks is moeilijker (voor beide partijen) 4. Introduceer het thema al in het begin 3. Wees duidelijk waar je het over hebt 5. Blijf (ook virtueel) uit de slaapkamer 6. Accepteer dat sommige mensen veel “seksueler” zijn 7. Accepteer dat sommigen “niet-seksueel” zijn

71 Tijd voor feedback woet gianotten woet com Geen enkele benadering in de zorg mag zich holistisch noemen, zolang niet adequaat aandacht is besteed aan seksualiteit en intimiteit.

72 Books for professionals Eeltink C, Batchelor D, Gamel C. Kanker en seksualiteit; veranderingen en gevolgen van de behandeling. Handboek v verpleegkundigen. Amsterdam: Internetuitgeverij Van Haaster, ISBN Eeltink C, Batchelor D, Gamel C. Kanker en seksualiteit; veranderingen en gevolgen van de behandeling. Handboek v verpleegkundigen. Amsterdam: Internetuitgeverij Van Haaster, ISBN Ganz PA (editor). Cancer survivorship, today and tomorrow. Springer 2007, ISBN: Ganz PA (editor). Cancer survivorship, today and tomorrow. Springer 2007, ISBN: Holland JC, Breitbard WS, Jacobsen PB, et al (editors) Psycho-oncology. 2 nd edition Oxford University Press, USA, 2010 ISBN: Katz, Anne. Breaking the Silence on Cancer and Sexuality: A Handbook for Healthcare Providers. Published by ONS (Oncology Nursing Society). 2007; ISBN Mulhall JP, Goldstein I, Incrocci L, Rosen R. et al (editors). Cancer and Sexual Health. New York, Humana Press, ISBN: Mulhall JP, Goldstein I, Incrocci L, Rosen R. et al (editors). Cancer and Sexual Health. New York, Humana Press, ISBN: Reisman E, Gianotten WL Cancer and Sexuality Springer End 2016 A project of ESSM (European Society for Sexual Medicine) 72


Download ppt "Woet L Gianotten arts-psychotherapeut consulent oncoseksuologie Seksualiteit en kanker 4 april 2016 Cursus MDL- Oncologie 2016."

Verwante presentaties


Ads door Google