De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Zit verslaving in je genen? De erfelijkheid van middelengebruik en verslaving Prof. dr. Jacqueline Vink Tot 1 Oktober 2015: Afdeling Biologische Psychologie.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Zit verslaving in je genen? De erfelijkheid van middelengebruik en verslaving Prof. dr. Jacqueline Vink Tot 1 Oktober 2015: Afdeling Biologische Psychologie."— Transcript van de presentatie:

1 Zit verslaving in je genen? De erfelijkheid van middelengebruik en verslaving Prof. dr. Jacqueline Vink Tot 1 Oktober 2015: Afdeling Biologische Psychologie / Nederlands Tweelingen Register Vrije Universiteit, Amsterdam Huidig: Behavioural Science Institute, Radboud Universiteit, Nijmegen

2 I. Middelengebruik: nature (aangeboren) of nurture (aangeleerd)? (tweelingstudies) II. Zoektocht naar genen voor middelengebruik (met genoomwijde associatie studies) III. Vervolgstudies en toepassingen? Opbouw presentatie:

3 I. Nature of nurture? Fred and Wilma Flinstone roken waar de kinderen bij zijn. Als Pebbles en BamBam ook gaan roken als ze ouder zijn komt dit dan: -door de omgeving waarin ze opgroeien? (shared environment) -door dezelfde genetische gevoeligheid voor roken als hun ouders (genetic vulnerability)?

4 Dizygote tweelingen: Delen ± de helft van hun genen Monozygote tweelingen: genetisch (bijna) identiek Tweeling onderzoek

5 Smoking behavior twin 1 Smoking behavior twin 2 r = 0,5 (DZ) or 1 (MZ) A C E E A e e aa cc A=influence of additive genetic factors (heritability) C=influence of common environment E=influence of unique environment Tweeling model

6 Netherlands Twin Register (NTR) Longitudinal survey studies (children, adolescents, adults ) ‘ adult’ NTR: adult twins, siblings, spouses, parents, 18+ children. Selfreport Age 1 Age 2 Age 3 Age 7 Age 5 Age 12 Age 9 Age 14 Age 16 ‘ young’ NTR: twins and their siblings. Parent & teacher reports, selfreport 18 year old twins and their family members continue in the adult NTR

7 Voorbeeld: beginnen met roken (ja/nee) MZM = monozygotic males DZM = dizygotic males MZF = monozygotic females DZF = dizygotic females DOS = dizygotic opposite sex Correlations MZ pairs > DZ pair suggests influence of genetic factors DZ correlation more than half the MZ correlation suggests influence of shared environment. Heritability: Twin correlations: Vink et al., 2004

8 Erfelijkheid roken & cannabis Invloed van erfelijke factoren varieert tussen 36% en 79% Bijdrage van erfelijke factoren neemt toe naarmate de maat ernstiger wordt (van initiatie naar verslaving).

9 Erfelijkheid alcohol Gedeelde omgeving van belang bij alcoholgebruik onder jongeren, erfelijke factoren belangrijk bij probleemgebruik in volwassenen.

10 Erfelijkheid cafeine en polysubstance use Ook hier spelen erfelijke factoren een belangrijke rol. Optelsom: regelmatig nicotine, cannabis of illegale drugs en overmatig alcohol, caffeine. 12.7% mannen en 9.1% vrouwen 2 of meer middelen (Treur et al, submitted)

11 References 1. Treur, J.L., et al., The Predictive Value of Smoking Expectancy and the Heritability of its Accuracy. Nicotine & Tobacco Research, Vink, J.M., et al., Linkage analysis of smoking initiation and quantity in Dutch sibling pairs. Pharmacogenomics J, (4): p Vink, J.M., G.et al. Heritability of smoking initiation and nicotine dependence. Behav Genet, (4): p Lubke, G.H., et al., Estimating the Genetic Variance of Major Depressive Disorder Due to All Single Nucleotide Polymorphisms. Biological Psychiatry, (8): p Treur, J.L., et al., Smoking and caffeine consumption: A genetic analysis of their association submitted. 6. Vink, J.M., et al., Genome-wide Linkage Scan to Identify Loci for Age at First Cigarette in Dutch Sibling Pairs. Behavior Genetics, (1): p Distel, M.A., et al., Age moderates non-genetic influences on the initiation of cannabis use: a twin-sibling study in Dutch adolescents and young adults. Addiction, (9): p Vink, J.M., et al., Heritability of cannabis initiation in Dutch adult twins. Addict Behav, (2): p Verweij, K.J., et al., Genetic and environmental influences on cannabis use initiation and problematic use: a meta-analysis of twin studies. Addiction, (3): p Geels, L.M., et al., Trends in adolescent alcohol use: effects of age, sex and cohort on prevalence and heritability. Addiction, (3): p Mbarek, H., et al., The genetics of alcohol dependence: Twin and SNP-based heritability, and genome-wide association study based on AUDIT scores. American Journal of Medical Genetics Part B: Neuropsychiatric Genetics, 2015: p. n/a-n/a. 12. De Moor, M.H.M., et al., Heritability of problem drinking and the genetic overlap with personality in a general population sample. Frontiers in Genetics, van Beek, J.H., et al., Stable genetic effects on symptoms of alcohol abuse and dependence from adolescence into early adulthood. Behav Genet, (1): p van Beek, J.D.A., et al., The Genetic Architecture of Liver Enzyme Levels: GGT, ALT and AST. Behavior Genetics, (4): p Treur, J.L., et al., The heritability of high sugar consumption and the genetic overlap with substance use. submitted. 16.Vink, J.M., A.S. Staphorsius, and D.I. Boomsma, A genetic analysis of coffee consumption in a sample of Dutch twins. Twin Res Hum Genet., (2): p

12 Conclusie tweelingstudies Significante invloed van erfelijke factoren op middelengebruik. Gedeelde omgeving (familie omgeving) speelt ook een rol, maar vooral bij initiatie en vooral in jongeren (alcohol). Grote invloed van erfelijke factoren bij verslaving.

13 II. Zoektocht naar genen voor middelengebruik (met genoomwijde associatie studies)

14 *Vergelijk het DNA van 2 groepen: -Cases (bijvoorbeeld rokers) -Controles (bijvoorbeeld niet- rokers) *Genotypeer de genetische variaties (SNP=single nucleotide polymorhpishm). *Associatie tussen SNP en roken als genetische variatie vaker voorkomt in rokers dan in niet- rokers. 14 Genome Wide Association Studies

15 Manhatten plot: Positie op chromosomen Sig nifi can tie Chr 1Chr 2Chr 3etc Genoomwijd significant als p <.5 x 10 -8

16 Resultaten Tobacco and Genetics Consortium (Nature Genetics 2011)

17 17 Nicotinic acetylcholine receptor genes a. Cigarettes per day b. Former versus current GWA: aantal sigaretten per dag

18 Sterkste associatie met aantal sigaretten per dag: rs /rs Rs is een SNP die ligt in het CHRNA5 gen, een gen wat codeert voor nicotine acetylcholine subunit A5. Deze genetische variant verklaart 0,5-1% van individuele verschillen in het aantal sigaretten per dag. Effect van rs op aantal sigaretten per dag (per studie)

19 Genen voor middelengebruik? GenenOpmerking Smoking initiationBDNF3 grote consortia die meta-analyses roken hebben gedaan Smoking cessationDBH Cigarettes per dayCHRNA5-A3-B4 (chr 15), CHRNA6-B3 (chr 8), CYP2A6 Coffee/cafeïneCYP1A2, CYP1A1, BDNF2 grote meta-analyses Alcoholo.a. ADH1A, ADH1B- ADH1C, ADH7, DSCAML1 7 GWA studies met significante resultaten (overview in Mbarek et al. 2015) Cannabis initiation4 genenInternational Cannabis Consortium (PI: J. Vink) -> not published yet.

20 GWA meta-analyses International Cannabis Consortium No genome-wide significant results with SNP-based test, But with gene- based test: 4 significant genes (submitted).

21 III. Vervolgstudies en toepassingen?

22 Genetische overlap? Genetische correlatie tussen: -GWA meta analyse resultaten voor beginnen met roken (TAG consortium) -GWA meta analyse resultaten voor beginnen met cannabis (International Cannabis Consortium) Genetische correlatie = 0.84 (methode: LD regression) Stringer et al. (under review) Dit suggereert genetische overlap tussen de verschillende middelen.

23 Polygenetische risico scores roken: 1. Selecteer alle genetische varianten met p-waarde onder bepaalde threshold (P<.1,.2 or.5) in de meta-analyse van Tobacco and Genetics Consortium (N=74,000) smoking initiation, age at onset of smoking, cigarettes per day, smoking cessation 2. In een onafhankelijke sample van het Nederlands Tweelingen Register (N=1583): berekenen van “polygenetische risico score” voor elke persoon (=gewogen som van de geselecteerde risico allelen). 3. Relatie bekijken tussen polygenetische risico score voor roken en het gebruik van alcohol en cannabis. age at regular drinking, number of glasses alcohol per week, ever cannabis, age at cannabis initiation

24 Resultaten bevestigen een (gedeeltelijke) overlap in genetische gevoeligheid tussen roken, alcohol en cannabis. Resultaten: polygenic risc score (PRS) roken PRS score voor cigarettes per day geassocieerd met: -cannabis use -glasses alcohol per week PRS score voor age at smoking initiation geassocieerd met: -age at regular drinking Vink et al., Addiction, 2014

25 Samenvatting: Middelengebruik wordt beinvloed door zowel genetische factoren als omgevingsfactoren (nature AND nurture). Er zijn eerste stappen gemaakt in het vinden van de genen voor middelengebruik. Er is genetische overlap tussen de verschillende middelen. Wat zijn de toepassingen van deze kennis?

26 Waarom zou je genetische factoren in kaart brengen?

27 “Personalized medicine”? NNT= number needed to treat in order to help 1 person stop smoking. In AA-groep NNT=2.6 versus 19.2 in GG groep. -> Niet iedereen heeft evenveel baat bij NRT therapie (afhankelijk van genotype).

28 Kans op nicotine verslaving op basis van: Aantal vrienden x genotype

29 Interactie genotype en parental monitoring Risico voor nicotine verslaving het hoogst in de groep met risicogenotype EN lage controle door ouders. Alleen bij dit genotype, (rs in CHRNA5), niet bij andere SNP (rs in CHRNA3)

30 Discussion Terwijl de zoektocht naar genen voor middelengebruik door gaat, is het duidelijk dat ook omgevingsfactoren een belangrijke rol spelen (nurture AND nature). Ontrafelen van de genen voor middelengebruik geeft inzicht in het onderliggende mechanisme. Misschien wel belangrijker: er zijn gen-omgevingsinteracties. Niet elke persoon reageert hetzelfde of NRT of op peer pressure (afhankelijk van genotype). Genetisch onderzoek is gecompliceerd. Er is nog veel meer om rekening mee te houden, bijvoorbeeld epigenetische veranderingen (genen kunnen aan en uit gezet worden) etc.

31 Acknowledgements ERC Starting Grant “Beyond the Genetics of Addiction”. Netherlands Twin Register. Former colleagues Biological Psychology, VU University Amsterdam, especially Jorien Treur, Camelia Minica, Michel Nivard, Hamdi Mbarek, Gonneke Willemsen, Dorret Boomsma. Colleagues Developmental Psychopathology, Radboud University Nijmegen. International Cannabis Consortium. Other national and international collaborations.


Download ppt "Zit verslaving in je genen? De erfelijkheid van middelengebruik en verslaving Prof. dr. Jacqueline Vink Tot 1 Oktober 2015: Afdeling Biologische Psychologie."

Verwante presentaties


Ads door Google