De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

De presentatie wordt gedownload. Even geduld aub

Lichamelijke letselschade Vergoeding in gemeen recht Opleiding door Eveline Van den Hout Opleiding door Eveline Van den Hout.

Verwante presentaties


Presentatie over: "Lichamelijke letselschade Vergoeding in gemeen recht Opleiding door Eveline Van den Hout Opleiding door Eveline Van den Hout."— Transcript van de presentatie:

1 Lichamelijke letselschade Vergoeding in gemeen recht Opleiding door Eveline Van den Hout Opleiding door Eveline Van den Hout

2 VOORWOORD Theorie en juridische context versus praktijk en pragmatische oplossingen. Theorie en juridische context versus praktijk en pragmatische oplossingen. Elk schadegeval, elke afhandeling van een dossier letselschade is anders. Elk schadegeval, elke afhandeling van een dossier letselschade is anders. BA-verzekeraar versus Rechtsbijstand. BA-verzekeraar versus Rechtsbijstand.

3 HET GEMEEN RECHT I. BASISGEBINSELEN I. BASISGEBINSELEN De onrechtmatige daad = De onrechtmatige daad = De extra-contractuele aansprakelijkheid = De extra-contractuele aansprakelijkheid = De buiten-contractuele aansprakelijkheid= De buiten-contractuele aansprakelijkheid= De aquiliaanse aansprakelijkheid De aquiliaanse aansprakelijkheid

4 A. DE SCHADE Wettelijk kader Wettelijk kader I. FOUTBEGINSEL : I. FOUTBEGINSEL : Artikel 1382 Burgerlijk Wetboek (BW) Artikel 1382 Burgerlijk Wetboek (BW) Artikel 1383 Burgerlijk Wetboek (BW) Artikel 1383 Burgerlijk Wetboek (BW) Artikelen 1384,1385,1386 en 1386bis BW Artikelen 1384,1385,1386 en 1386bis BW II GEEN FOUTBEGINSEL of OBJECTIEVE AANSPRAKELIJKHEID II GEEN FOUTBEGINSEL of OBJECTIEVE AANSPRAKELIJKHEID Artikel 29bis wet 21/11/1989 WAM Artikel 29bis wet 21/11/1989 WAM

5 ARTIKEL 1382 BW Elke daad van de mens waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt, verplicht degene door wiens schuld de schade is ontstaan, deze te vergoeden. Elke daad van de mens waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt, verplicht degene door wiens schuld de schade is ontstaan, deze te vergoeden.

6 ARTIKEL 1383 BW Ieder is aansprakelijk niet alleen voor de schade welke hij door zijn daad, maar ook voor die welke hij door zijn nalatigheid of door zijn onvoorzichtigheid heeft veroorzaakt. Ieder is aansprakelijk niet alleen voor de schade welke hij door zijn daad, maar ook voor die welke hij door zijn nalatigheid of door zijn onvoorzichtigheid heeft veroorzaakt.

7 Fout-schade-oorzakelijk verband De artikelen 1382 en 1383 BW bepalen dat hij die door zijn FOUT, NALATIGHEID of ONVOORZICHTIGHED aan een ANDER SCHADE veroorzaakt heeft, deze SCHADE moet VERGOEDEN. De artikelen 1382 en 1383 BW bepalen dat hij die door zijn FOUT, NALATIGHEID of ONVOORZICHTIGHED aan een ANDER SCHADE veroorzaakt heeft, deze SCHADE moet VERGOEDEN.

8 OORZAKELIJK VERBAND Het is noodzakelijk dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen deze fout, nalatigheid, onvoorzichtigheid en de toegebrachte of veroorzaakte schade Het is noodzakelijk dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen deze fout, nalatigheid, onvoorzichtigheid en de toegebrachte of veroorzaakte schade

9 WAT IS SCHADE De artikelen 1382 en 1383 van het burgerlijke wetboek geven hiervan geen definitie. De artikelen 1382 en 1383 van het burgerlijke wetboek geven hiervan geen definitie. Elk geval zal IN CONCRETO onderzocht worden. Elk geval zal IN CONCRETO onderzocht worden.

10 SCHADE Elk nadeel, Elk nadeel, Elk verlies, Elk verlies, Elke vermindering van iemands vermogen, zowel in zijn goederen als in zijn persoon. Elke vermindering van iemands vermogen, zowel in zijn goederen als in zijn persoon.

11 SCHADE Vergelijking tussen 2 toestanden : Vergelijking tussen 2 toestanden : De toestand VOOR het schadegeval, De toestand VOOR het schadegeval, De toestand NA het schadegeval De toestand NA het schadegeval Dit verschil bepaalt de schade Dit verschil bepaalt de schade

12 SCHADE De ganse schade wordt vergoed maar ook niets meer dan de schade, De ganse schade wordt vergoed maar ook niets meer dan de schade, Schadebeperkingsplicht in hoofde van het slachtoffer, Schadebeperkingsplicht in hoofde van het slachtoffer, Geen verrijking. Geen verrijking.

13 SCHADE IN CONCRETO IN CONCRETO De schade wordt vergoed in concreto rekeninghoudende met de ganse persoonlijkheid van de schadelijder, zijn beroep, inkomen, familiale en sociale toestand, leeftijd, geslacht enz. De schade wordt vergoed in concreto rekeninghoudende met de ganse persoonlijkheid van de schadelijder, zijn beroep, inkomen, familiale en sociale toestand, leeftijd, geslacht enz.

14 B. SOORTEN SCHADE Zaakschade : zaken, dieren Zaakschade : zaken, dieren Lichamelijke schade : personen Lichamelijke schade : personen Vermogensschade : patrimonium Vermogensschade : patrimonium

15 SOORTEN SCHADE Morele schade : extrapatrimoniale schade ook pijnen en smarten geheten, zoals bij : Morele schade : extrapatrimoniale schade ook pijnen en smarten geheten, zoals bij : - tijdelijke werkonbekwaamheid - tijdelijke werkonbekwaamheid - blijvende werkonbekwaamheid - blijvende werkonbekwaamheid - esthetische schade - esthetische schade - pretium doloris - pretium doloris

16 SOORTEN SCHADE Nog voorbeelden van morele schade zijn : Nog voorbeelden van morele schade zijn : - morele schade voor nabestaanden bij overlijden van een dierbare persoon, - morele schade voor nabestaanden bij overlijden van een dierbare persoon, - morele schade ex haerede, - morele schade ex haerede, - derving van allerlei levensgenoegens. - derving van allerlei levensgenoegens.

17 SOORTEN SCHADE Rechtstreekse schade Rechtstreekse schade Onrechtstreekse schade of schade door weerkaatsing Onrechtstreekse schade of schade door weerkaatsing Actuele schade Actuele schade Toekomstige schade Toekomstige schade Momentschade Momentschade Doorlopende schade Doorlopende schade

18 C. Voorwaarden van schadeloosstelling Een recht : artikel 1382 BW e.v. Een recht : artikel 1382 BW e.v. De zekerheid van de schade De zekerheid van de schade Een rechtmatig belang, Een rechtmatig belang, De bekwaamheid om in rechte op te treden De bekwaamheid om in rechte op te treden

19 Voorwaarden van schadeloosstelling De aanspraak op schadevergoeding moet ontvankelijk en gegrond zijn. De aanspraak op schadevergoeding moet ontvankelijk en gegrond zijn. EEN RECHT : basis : artikel 1382 BW e.v. zie supra, EEN RECHT : basis : artikel 1382 BW e.v. zie supra, EEN RECHT : basis : artikel 29bis WAM, wet 21/11/1989, zie infra. EEN RECHT : basis : artikel 29bis WAM, wet 21/11/1989, zie infra.

20 Voorwaarden van schadeloosstelling DE ZEKERHEID VAN DE SCHADE DE ZEKERHEID VAN DE SCHADE « De schade zal zeker zijn, wanneer zij in zo hoge mate waarschijnlijk is, dat de rechter niet ernstig meer aan het tegendeel moet denken, ook al is dit theoretisch nog mogelijk »(J.Ronse) « De schade zal zeker zijn, wanneer zij in zo hoge mate waarschijnlijk is, dat de rechter niet ernstig meer aan het tegendeel moet denken, ook al is dit theoretisch nog mogelijk »(J.Ronse)

21 Voorwaarden van schadeloosstelling DE ZEKERHEID VAN DE SCHADE DE ZEKERHEID VAN DE SCHADE - onmiddellijke definitieve schade - onmiddellijke definitieve schade - toekomstige zekere schade - toekomstige zekere schade « Toekomstige schade is zeker, wanneer zij de normale uitslag, ontwikkeling, vervolg, herhaling of voltooiing is van een actueel zekere toestand » (J.Ronse) « Toekomstige schade is zeker, wanneer zij de normale uitslag, ontwikkeling, vervolg, herhaling of voltooiing is van een actueel zekere toestand » (J.Ronse)

22 Voorwaarden van schadeloosstelling De zekerheid van het causaal of oorzakelijk verband is een conditio sine qua non. De zekerheid van het causaal of oorzakelijk verband is een conditio sine qua non. DE LOUTERE HYPOTHETISCHE SCHADE WORDT NOOIT VERGOED DE LOUTERE HYPOTHETISCHE SCHADE WORDT NOOIT VERGOED

23 Voorwaarden van schadeloosstelling EEN RECHTMATIG BELANG EEN RECHTMATIG BELANG Het gekrenkte belang moet rechtmatig zijn en mag niet strijdig zijn met de openbare orde en de goede zeden. Het gekrenkte belang moet rechtmatig zijn en mag niet strijdig zijn met de openbare orde en de goede zeden.

24 Voorwaarden van schadeloosstelling DE BEKWAAMHEID OM IN RECHTE OP TE TREDEN DE BEKWAAMHEID OM IN RECHTE OP TE TREDEN HANDELINGSBEKWAAMHEID HANDELINGSBEKWAAMHEID

25 Voorwaarden van schadeloosstelling Men treedt op IN EIGEN NAAM Men treedt op IN EIGEN NAAM Men treedt op QUALITATE QUA, dit is voor iemand anders die niet in eigen naam kan of mag optreden, zoals optreden voor minderjaringen; optreden als voorlopig bewindvoerder voor personen die handelingsonbekwaam verklaard werden. Men treedt op QUALITATE QUA, dit is voor iemand anders die niet in eigen naam kan of mag optreden, zoals optreden voor minderjaringen; optreden als voorlopig bewindvoerder voor personen die handelingsonbekwaam verklaard werden.

26 Voorwaarden van schadeloosstelling Clausule op dading bij regeling minderjarigen : Clausule op dading bij regeling minderjarigen : »Dhr en mevr. (namen+adres) handelend als wettige vertegenwoordigers en beheerders over de persoon en de goederen van hun minderjarige zoon/dochter (naam+ adres), voor wie zij verklaren zich sterk te maken dat deze laatste huidige overeenkomst bij meerderjarigheid zal aanvaarden (clausule van sterkmaking art. 1120 BW)» »Dhr en mevr. (namen+adres) handelend als wettige vertegenwoordigers en beheerders over de persoon en de goederen van hun minderjarige zoon/dochter (naam+ adres), voor wie zij verklaren zich sterk te maken dat deze laatste huidige overeenkomst bij meerderjarigheid zal aanvaarden (clausule van sterkmaking art. 1120 BW)» Bijzondere problematiek : ANALFABETEN Bijzondere problematiek : ANALFABETEN

27 D. Bewijs van de Schade Letselschade wordt bewezen door : Letselschade wordt bewezen door : - een medisch attest - een medisch attest - omschrijving letsels in het strafdossier (politieverslag) - omschrijving letsels in het strafdossier (politieverslag) - een medische expertise - een medische expertise

28 Bewijs van de schade DE MEDISCHE EXPERTISE DE MEDISCHE EXPERTISE 1) de éénzijdige medische expertise 1) de éénzijdige medische expertise 2) de minnelijke medische expertise-MME 2) de minnelijke medische expertise-MME 3) de gerechtelijke medische expertise 3) de gerechtelijke medische expertise

29 E. De aanspraakgerechtigden op schadevergoeding Wie kan aanspraak maken op schadevergoeding ? Wie kan aanspraak maken op schadevergoeding ? 1) Het slachtoffer zelf 1) Het slachtoffer zelf

30 De aanspraakgerechtigden op schadevergoeding 2) de rechthebbenden van het slachtoffer 2) de rechthebbenden van het slachtoffer 3) de gesubrogeerde organismen 3) de gesubrogeerde organismen Schade wordt niet uitsluitend door één individu geleden. Schade wordt niet uitsluitend door één individu geleden.

31 F. De begroting van de schade 1) De schade moet IN CONCRETO beoordeeld worden 1) De schade moet IN CONCRETO beoordeeld worden - De voorbeschiktheid - De voorbeschiktheid - De voorafbestaande toestand - De voorafbestaande toestand

32 De begroting van de schade Naast de causaliteit of het oorzakelijk verband met de schade zijn er : Naast de causaliteit of het oorzakelijk verband met de schade zijn er : 5 belangrijke basisbeginselen 5 belangrijke basisbeginselen

33 De begroting van de schade a) geen vermogensverschuiving of vermogensverrijking zonder oorzaak : het slachtoffer mag zich niet verrijken door het schadegeval a) geen vermogensverschuiving of vermogensverrijking zonder oorzaak : het slachtoffer mag zich niet verrijken door het schadegeval b) het slachtoffer heeft een schadebeperkingsplicht b) het slachtoffer heeft een schadebeperkingsplicht

34 De begroting van de schade c) IN CONCRETO, rekeninghoudende met al de karakteristieken van het slachtoffer c) IN CONCRETO, rekeninghoudende met al de karakteristieken van het slachtoffer d) Restitutio in integrum d) Restitutio in integrum f) Vergoeding van heel de schade, niet meer en niet minder f) Vergoeding van heel de schade, niet meer en niet minder

35 De begroting van de schade 2) Schadebegroting op het ogenblik van de uitspraak/regeling : de parameters van schadevergoeding van dat moment. 2) Schadebegroting op het ogenblik van de uitspraak/regeling : de parameters van schadevergoeding van dat moment. de splitsingsmethode : bij kapitalisatie de splitsingsmethode : bij kapitalisatie = 2 perioden : de voorbije schade en de toekomstige schade na uitspraak/regeling = 2 perioden : de voorbije schade en de toekomstige schade na uitspraak/regeling

36 De begroting van de schade 3) Kapitalisatie 3) Kapitalisatie a) het principe : toekomstige schade a) het principe : toekomstige schade B) de termijn : B) de termijn : - lucratieve levensduur - lucratieve levensduur - effectieve of fysische levensduur - effectieve of fysische levensduur

37 De begroting van de schade 4) De vergoeding ex aequo et bono : 4) De vergoeding ex aequo et bono : - forfaitaire schadeloosstelling - forfaitaire schadeloosstelling 5) De geïndexeerde rente 5) De geïndexeerde rente

38 G. Actief schadebeheer Time is money Time is money Pro-actief schadebeheer Pro-actief schadebeheer Hoe langer een dossier duurt, hoe hoger de kostprijs ervan. Hoe langer een dossier duurt, hoe hoger de kostprijs ervan.

39 Actief schadebeheer Kostprijs van een schadedossier drukken Kostprijs van een schadedossier drukken -informatie vergaren -informatie vergaren -voorschotten uit te schrijven -voorschotten uit te schrijven -de onbetwistbare schade te vergoeden -de onbetwistbare schade te vergoeden

40 II. Vergoeding van letselschade A. De indicatieve tabel A. De indicatieve tabel - Het principe - Het principe - 6 belangrijke richtlijnen - 6 belangrijke richtlijnen

41 Vergoeding van letselschade B. Vergoeding van kosten B. Vergoeding van kosten 1. De medische kosten 1. De medische kosten 2. Verplaatsingskosten 2. Verplaatsingskosten 3. Administratieve kosten 3. Administratieve kosten 4. kledij en bagage 4. kledij en bagage

42 Vergoeding van letselschade C. Tijdelijke werkonbekwaamheid (TWO) of Tijdelijke arbeidsongeschiktheid (TAO) C. Tijdelijke werkonbekwaamheid (TWO) of Tijdelijke arbeidsongeschiktheid (TAO) 3 levenssferen : TPO, THO, TEO 3 levenssferen : TPO, THO, TEO 1. Het onderscheid tussen werkonbekwaamheid en invaliditeit 1. Het onderscheid tussen werkonbekwaamheid en invaliditeit 2. Het onderscheid tussen tijdelijke en blijvende 2. Het onderscheid tussen tijdelijke en blijvende

43 Vergoeding van letselschade 3. Economische ongeschiktheid (vroegere term : materiële schade) 3. Economische ongeschiktheid (vroegere term : materiële schade) a) Inkomensverlies a) Inkomensverlies -nettoloon -nettoloon -semi-brutoloon (bruto – 13,07 % RSZ) -semi-brutoloon (bruto – 13,07 % RSZ) -brutoloon -brutoloon

44 Vergoeding van letselschade b) Meerinspanningen of verhoogde of extra inspanningen = de bijkomende moeite die het slachtoffer doen moet om zijn werk te kunnen doen = TEO b) Meerinspanningen of verhoogde of extra inspanningen = de bijkomende moeite die het slachtoffer doen moet om zijn werk te kunnen doen = TEO c) Economische waarde huishoudelijke arbeid of huishoudelijke ongeschiktheid : onderscheid man/vrouw; met of zonder kind(eren) = THO c) Economische waarde huishoudelijke arbeid of huishoudelijke ongeschiktheid : onderscheid man/vrouw; met of zonder kind(eren) = THO d) Hulp van derden d) Hulp van derden

45 Vergoeding van letselschade 4. Morele schade of persoonlijke ongeschiktheid (TPO) 4. Morele schade of persoonlijke ongeschiktheid (TPO) - Bij hospitalisatie - Bij hospitalisatie - Na hospitalisatie - Na hospitalisatie - Het pretium doloris (quantum doloris) - Het pretium doloris (quantum doloris)

46 Vergoeding van letselschade 5. Verlies schooljaar 5. Verlies schooljaar - materiële schade : kostprijs - materiële schade : kostprijs - morele schade : voor de zittenblijver - morele schade : voor de zittenblijver - achterstand in de loopbaan : inkomensverlies/verlies kans - achterstand in de loopbaan : inkomensverlies/verlies kans

47 Vergoeding van letselschade D. Blijvende werkonbekwaamheid (BWO) of Blijvende arbeidsongeschiktheid (BAO) D. Blijvende werkonbekwaamheid (BWO) of Blijvende arbeidsongeschiktheid (BAO) 3 levenssferen : BPO, BHO, BEO 3 levenssferen : BPO, BHO, BEO Begrippen werkonbekwaamheid/invaliditeit Begrippen werkonbekwaamheid/invaliditeit Onderscheid Onderscheid

48 Vergoeding van letselschade 1. Inkomensverlies 1. Inkomensverlies a) Basisprincipes : a) Basisprincipes : - kapitalisatie - kapitalisatie - berekening per punt - berekening per punt - geïndexeerde rente - geïndexeerde rente - belastingsheffingen - belastingsheffingen

49 Vergoeding van letselschade b) kapitalisatie van het loon b) kapitalisatie van het loon - Definities van de indicatieve tabel - Definities van de indicatieve tabel - Toekomstige schade - Toekomstige schade - Splitsingsmethode - Splitsingsmethode

50 Vergoeding van letselschade c) De vergoeding per punt staat tegenover de kapitalisatievergoeding. c) De vergoeding per punt staat tegenover de kapitalisatievergoeding. Referentiegrens = 15 % BWO en de in concreto beoordeling Referentiegrens = 15 % BWO en de in concreto beoordeling Van 1 tot en met 14 % BWO vergoeding per punt. Daarboven, mogelijk vergoeding door kapitalisatie. Van 1 tot en met 14 % BWO vergoeding per punt. Daarboven, mogelijk vergoeding door kapitalisatie. % = per punt vergoeding % = per punt vergoeding persoonlijke, huishoudelijke en economische ongeschiktheden vermengd, elk voor 1/3 (indicatieve tabel 2012). persoonlijke, huishoudelijke en economische ongeschiktheden vermengd, elk voor 1/3 (indicatieve tabel 2012).

51 Vergoeding van letselschade Tarieven per punt volgens leeftijd Tarieven per punt volgens leeftijd Hoe ouder, hoe minder vergoeding want lagere levensverwachting (toekomst), Hoe ouder, hoe minder vergoeding want lagere levensverwachting (toekomst), Geen onderscheid man - vrouw Geen onderscheid man - vrouw Wel onderscheid 2 tabellen : BWO van 1 t.e.m. 5 % en BWO van 6 % t.e.m. 14 % (hogere bedragen). Wel onderscheid 2 tabellen : BWO van 1 t.e.m. 5 % en BWO van 6 % t.e.m. 14 % (hogere bedragen).

52 Vergoeding van letselschade 2. Persoonlijke ongeschiktheid of loutere morele schade = 1/3 van het %punt = BPO 2. Persoonlijke ongeschiktheid of loutere morele schade = 1/3 van het %punt = BPO 3. Esthetische schade 3. Esthetische schade - schaal van Julin van 1/7 tot en met 7/7 - schaal van Julin van 1/7 tot en met 7/7 - bedragen volgens leeftijd : hou ouder, hoe minder vergoeding want lagere levensverwachting naar de toekomst toe. - bedragen volgens leeftijd : hou ouder, hoe minder vergoeding want lagere levensverwachting naar de toekomst toe.

53 Vergoeding van letselschade 4. Huishoudelijke ongeschiktheid (huishoudelijke schade) = BHO 4. Huishoudelijke ongeschiktheid (huishoudelijke schade) = BHO 5. Hulp van derden 5. Hulp van derden - gespecialiseerde hulp - gespecialiseerde hulp - niet-gespecialiseerde hulp - niet-gespecialiseerde hulp - hulpmiddelen - hulpmiddelen

54 Vergoeding van letselschade 6. Postprofessionele schade 6. Postprofessionele schade - na beëindiging van de beroepsloopbaan - na beëindiging van de beroepsloopbaan 7. Seksuele schade of pretium voluptatis = 7. Seksuele schade of pretium voluptatis = - morele schade - morele schade - professionele schade (prostituee) - professionele schade (prostituee)

55 Vergoeding van letselschade 8. Genoegenschade of préjudice d’agrément 8. Genoegenschade of préjudice d’agrément - ontspanningsactiviteiten, cultureel, sociaal - ontspanningsactiviteiten, cultureel, sociaal 9. Schade door weerkaatsing of dommage moral par ricochet 9. Schade door weerkaatsing of dommage moral par ricochet - genegenheidschade door verwanten - genegenheidschade door verwanten

56 Praktijk - oefeningen Ongeval van 01/03/2010. Ongeval van 01/03/2010. Man, ° 01/03/1964, getrouwd, leeft samen met zijn vrouw en 3 kinderen. Man, ° 01/03/1964, getrouwd, leeft samen met zijn vrouw en 3 kinderen. Bediende, met jaarlijks netto-inkomen van 36.000 EUR. Bediende, met jaarlijks netto-inkomen van 36.000 EUR. Kosten : voertuigschade 12.450 EUR Kosten : voertuigschade 12.450 EUR Medische kosten 3.250 EUR waarvan 2.845 EUR door de mutualiteit betaald. Medische kosten 3.250 EUR waarvan 2.845 EUR door de mutualiteit betaald. Werkgever heeft 3.000 EUR betaald Werkgever heeft 3.000 EUR betaald Mutualiteit heeft 7.500 EUR aan uitkeringen (dagvergoedingen TWO) betaald. Mutualiteit heeft 7.500 EUR aan uitkeringen (dagvergoedingen TWO) betaald. Voorschot : 2.500 EUR betaald door de verzekeringsmaatschappij van de aansprakelijke partij op 1/6/2010. Voorschot : 2.500 EUR betaald door de verzekeringsmaatschappij van de aansprakelijke partij op 1/6/2010. Medische besluiten : TPO-THO-TEO (TVI) : 100 % 01/03/2010 - 31/05/2010 Medische besluiten : TPO-THO-TEO (TVI) : 100 % 01/03/2010 - 31/05/2010 80 % 01/06/2010 - 30/06/2010 80 % 01/06/2010 - 30/06/2010 60 % 01/07/2010 – 30/09/2010 60 % 01/07/2010 – 30/09/2010 25 % 01/10/2010 – 28/02/2011 25 % 01/10/2010 – 28/02/2011 Hospitalisatie van 01/03/2010 t.e.m. 05/05/2010. Hospitalisatie van 01/03/2010 t.e.m. 05/05/2010. Pretium doloris 4/7 gedurende de hospitalisatieperiode. Pretium doloris 4/7 gedurende de hospitalisatieperiode. Werkherneming aan 50 % dus half time vanaf 01/07/2010 Werkherneming aan 50 % dus half time vanaf 01/07/2010 Werkherneming aan 100 % dus full time vanaf 01/10/2010 Werkherneming aan 100 % dus full time vanaf 01/10/2010 BWO/BI : Consolidatie op 01/03/2011 met 10 % persoonlijke ongeschiktheid, 5 % economische ongeschikheid en 0 % huishoudelijke ongeschiktheid. BWO/BI : Consolidatie op 01/03/2011 met 10 % persoonlijke ongeschiktheid, 5 % economische ongeschikheid en 0 % huishoudelijke ongeschiktheid. Esthetische schade : 3,5/7 Esthetische schade : 3,5/7

57 Praktijk - oefeningen Zelfde oefening maar mevrouw in plaats van mijnheer Zelfde oefening maar mevrouw in plaats van mijnheer Zelfde oefening maar in plaats van 36.000 EUR nettoloon, 36.000 brutoloon Zelfde oefening maar in plaats van 36.000 EUR nettoloon, 36.000 brutoloon

58 Vergoeding bij overlijden Is schade door anderen dan het slachtoffer geleden en bestaat uit : Is schade door anderen dan het slachtoffer geleden en bestaat uit : - Morele schade - Morele schade - Begrafeniskosten - Begrafeniskosten - Vermogensschade - Vermogensschade

59 Vergoeding bij overlijden A. DE MORELE SCHADE A. DE MORELE SCHADE 1. EX HAEREDE 1. EX HAEREDE - het slachtoffer VOORDAT hij stierf, is zich bewust geweest van zijn sterven - het slachtoffer VOORDAT hij stierf, is zich bewust geweest van zijn sterven - 75,00 EUR/dag - 75,00 EUR/dag

60 Vergoeding bij overlijden 2. Morele schade nabestaanden 2. Morele schade nabestaanden - indicatieve tabel - indicatieve tabel - band van genegenheid - band van genegenheid - forfaitaire bedragen - forfaitaire bedragen Verdriet is niet in geld uitdrukbaar en niet met geld te vergoeden. De forfaitaire bedragen van de morele schadevergoeding vertegenwoordigen bijgevolg niet de waarde van een mensenleven. Zij dienen enkel als troost. Verdriet is niet in geld uitdrukbaar en niet met geld te vergoeden. De forfaitaire bedragen van de morele schadevergoeding vertegenwoordigen bijgevolg niet de waarde van een mensenleven. Zij dienen enkel als troost.

61 Vergoeding bij overlijden B. BEGRAFENISKOSTEN B. BEGRAFENISKOSTEN - redelijke en aanneembare bedragen - redelijke en aanneembare bedragen - schadebeperkingsplicht - schadebeperkingsplicht - De vervroegde betaling - De vervroegde betaling

62 Vergoeding bij overlijden a) De overledene is jonger dan de aanspraakgerechtigde : situatie kind dat sterft VOOR de ouders (tegennatuurlijk). a) De overledene is jonger dan de aanspraakgerechtigde : situatie kind dat sterft VOOR de ouders (tegennatuurlijk). - begrafeniskosten INTEGRAAL verhaalbaar (geen vervroegde uitgave) - begrafeniskosten INTEGRAAL verhaalbaar (geen vervroegde uitgave)

63 Vergoeding bij overlijden b) de overledene is ouder dan de aanspraakgerechtigde : vader of moeder die VOOR hun kind(eren) sterven (normale gang der zaken). b) de overledene is ouder dan de aanspraakgerechtigde : vader of moeder die VOOR hun kind(eren) sterven (normale gang der zaken). Voortijdig en dus te vroeg overlijden Voortijdig en dus te vroeg overlijden Vervroegde betaling van de begrafeniskosten : hoe ouder de overledene, hoe lager de vergoeding voor de begrafeniskosten. Vervroegde betaling van de begrafeniskosten : hoe ouder de overledene, hoe lager de vergoeding voor de begrafeniskosten.

64 Vergoeding bij overlijden c) tussen echtgenoten : c) tussen echtgenoten : Indien één van hen voortijdig, sterft zal de vervroeging van de begrafeniskosten berekend worden in functie van hun leeftijden maar begrenst tot de levensduur van de korstlevende. Indien één van hen voortijdig, sterft zal de vervroeging van de begrafeniskosten berekend worden in functie van hun leeftijden maar begrenst tot de levensduur van de korstlevende.

65 Vergoeding bij overlijden C. VERMOGENSSCHADE C. VERMOGENSSCHADE Economische schade bij overlijden Economische schade bij overlijden - schade voor de nabestaanden - schade voor de nabestaanden - aftrek eigen onderhoud decujus - aftrek eigen onderhoud decujus - netto-inkomen - netto-inkomen

66 Vergoeding bij overlijden 1. Het eigen onderhoud 1. Het eigen onderhoud - is een bepaald percentage van het netto gezinsinkomen in functie van o.a. het aantal gezinsleden en lasten - is een bepaald percentage van het netto gezinsinkomen in functie van o.a. het aantal gezinsleden en lasten - indicatieve tabel versus rechtspraak - indicatieve tabel versus rechtspraak

67 Vergoeding bij overlijden 2. Pensioen 2. Pensioen - Het overlevingspensioen wordt niet in mindering gebracht op de schadevergoeding. - Het overlevingspensioen wordt niet in mindering gebracht op de schadevergoeding. - schadevergoeding en pensioen hebben een verschillende oorzaak en voorwerp, resp. art. 1382 BW en sociale wetgeving. - schadevergoeding en pensioen hebben een verschillende oorzaak en voorwerp, resp. art. 1382 BW en sociale wetgeving.

68 Vergoeding bij overlijden 3. Hertrouw 3. Hertrouw - hertrouw is in principe onzeker : er wordt geen rekening mee gehouden bij de begroting van de vergoeding - hertrouw is in principe onzeker : er wordt geen rekening mee gehouden bij de begroting van de vergoeding - hertrouw op datum uitspraak rechter/of op datum van regeling : enkel weerslag op berekening vermogensschade - hertrouw op datum uitspraak rechter/of op datum van regeling : enkel weerslag op berekening vermogensschade

69 Vergoeding bij overlijden 4. Feitelijke scheiding 4. Feitelijke scheiding - Zolang de partners niet officieel gescheiden zijn, zijn zij getrouwd en bestaat steeds de kans op verzoening en het hernemen van hun huwelijksleven. - Zolang de partners niet officieel gescheiden zijn, zijn zij getrouwd en bestaat steeds de kans op verzoening en het hernemen van hun huwelijksleven.

70 Vergoeding bij overlijden 5. Huishoudelijke schade 5. Huishoudelijke schade De dagvergoedingen voor het verlies van de huishoudelijke schade worden omgezet in een jaarbedrag met daarop het toepasselijke percentage (65%-35% of een eventueel ander %), vervolgens gekapitaliseerd maar in de tijd beperkt. De dagvergoedingen voor het verlies van de huishoudelijke schade worden omgezet in een jaarbedrag met daarop het toepasselijke percentage (65%-35% of een eventueel ander %), vervolgens gekapitaliseerd maar in de tijd beperkt. Men moet ook rekeninghouden met het persoonlijke onderhoud van het slachtoffer dat in mindering gebracht moet worden. Men moet ook rekeninghouden met het persoonlijke onderhoud van het slachtoffer dat in mindering gebracht moet worden.

71 Vergoeding bij overlijden 6. De gescheiden huwelijkspartner 6. De gescheiden huwelijkspartner - Alimentatie - Alimentatie 7. Samenwonenden 7. Samenwonenden - In concreto beoordeling van het standvastige of tijdelijke karakter van het samenwonen. Domiciliëring op het zelfde adres verplicht. - In concreto beoordeling van het standvastige of tijdelijke karakter van het samenwonen. Domiciliëring op het zelfde adres verplicht.

72 Vergoeding bij overlijden 8. Materiële schade van de ouders bij het overlijden van een inwonend kind. 8. Materiële schade van de ouders bij het overlijden van een inwonend kind. - de ouders dienen het bewijs te leveren dat het kind zijn inkomen of een deel ervan afstond en dat dit bedrag hoger was dan de kosten voor zijn onderhoud : hoe dan ook beperkt in tijd en bedrag. - de ouders dienen het bewijs te leveren dat het kind zijn inkomen of een deel ervan afstond en dat dit bedrag hoger was dan de kosten voor zijn onderhoud : hoe dan ook beperkt in tijd en bedrag.

73 Vergoeding bij overlijden 9. Opmerkingen 9. Opmerkingen Elk overlijden, elke daaruitvoortvloeiende schade is verschillend. Elk overlijden, elke daaruitvoortvloeiende schade is verschillend. Bijvoorbeeld : terminaal zieken : vergoeding in functie hiervan, beperkt in tijd en bedrag (begrafeniskosten, vermogensschade) : de morele schade is delicater, nl. Feitenkwestie. Bijvoorbeeld : terminaal zieken : vergoeding in functie hiervan, beperkt in tijd en bedrag (begrafeniskosten, vermogensschade) : de morele schade is delicater, nl. Feitenkwestie.

74 De interesten Interesten maken integraal deel uit van de schadeloosstelling. Interesten maken integraal deel uit van de schadeloosstelling. Interest is de vergoeding voor de bijkomende schade die voorvloeit uit de laattijdige betaling van de schadeloosstelling. In het Frans spreekt men van « dommages et intérêts » Interest is de vergoeding voor de bijkomende schade die voorvloeit uit de laattijdige betaling van de schadeloosstelling. In het Frans spreekt men van « dommages et intérêts »

75 De interesten 1. De vergoedende of compensatoire interesten 1. De vergoedende of compensatoire interesten - vanaf datum ongeval, - vanaf datum ongeval, - vanaf een gemiddelde datum - vanaf een gemiddelde datum - vanaf consolidatiedatum - vanaf consolidatiedatum - vanaf datum uitgave - vanaf datum uitgave

76 De interesten 1. De vergoedende of compensatoire interesten 1. De vergoedende of compensatoire interesten - niet van rechtswege verschuldigd : moeten dus door het slachtoffer gevraagd worden - niet van rechtswege verschuldigd : moeten dus door het slachtoffer gevraagd worden - de rechter bepaalt soeverein het % - de rechter bepaalt soeverein het % - maken integraal deel uit van vergoeding - maken integraal deel uit van vergoeding

77 De interesten 2. Verwijlinteresten of moratoire interesten 2. Verwijlinteresten of moratoire interesten - lopen vanaf de dag van de uitspraak tot de dag van de effectieve betaling - lopen vanaf de dag van de uitspraak tot de dag van de effectieve betaling - zijn niet van rechtswege verschuldigd en moeten dus door het slachtoffer gevraagd worden - zijn niet van rechtswege verschuldigd en moeten dus door het slachtoffer gevraagd worden

78 De interesten 2. Verwijlinteresten of moratoire interesten 2. Verwijlinteresten of moratoire interesten - het percentage van deze interesten is het percentage van de wettelijke interestvoet bij schadegevallen dat jaarlijks herzien wordt. - het percentage van deze interesten is het percentage van de wettelijke interestvoet bij schadegevallen dat jaarlijks herzien wordt.

79 De interesten 2. Verwijlinteresten of moratoire interesten 2. Verwijlinteresten of moratoire interesten OVERZICHT WETTELIJKE INTERESTVOETEN VAN 1974 TOT NU : OVERZICHT WETTELIJKE INTERESTVOETEN VAN 1974 TOT NU :

80 Wettelijke interestvoeten 8 % van 01/11/1974 t.e.m. 31/07/1981 8 % van 01/11/1974 t.e.m. 31/07/1981 12 % van 01/08/1981 t.e.m. 01/07/1985 12 % van 01/08/1981 t.e.m. 01/07/1985 10 % van 01/08/1985 t.e.m. 31/07/1986 10 % van 01/08/1985 t.e.m. 31/07/1986 8 % van 01/08/1986 t.e.m. 31/08/1996 8 % van 01/08/1986 t.e.m. 31/08/1996 7 % van 01/09/1996 t.e.m. 31/12/2006 7 % van 01/09/1996 t.e.m. 31/12/2006 6 % van 01/01/2007 t.e.m. 31/12/2007 6 % van 01/01/2007 t.e.m. 31/12/2007 7 % van 01/01/2008 t.e.m. 31/12/2008 7 % van 01/01/2008 t.e.m. 31/12/2008 5,50% van 01/01/2009 t.e.m. 31/12/2009 5,50% van 01/01/2009 t.e.m. 31/12/2009 3,25% van 01/01/2010 t.e.m. 31/12/2010 3,25% van 01/01/2010 t.e.m. 31/12/2010 3,75% van 01/01/2011 t.e.m. 31/12/2011 3,75% van 01/01/2011 t.e.m. 31/12/2011 4,25% van 01/01/2012 t.e.m. 31/12/2012 4,25% van 01/01/2012 t.e.m. 31/12/2012 2,75% van 01/01/2013 t.e.m. 31/12/2013 2,75% van 01/01/2013 t.e.m. 31/12/2013 2,75 % van 01/01/2014 t.e.m. 31/12/2014 2,75 % van 01/01/2014 t.e.m. 31/12/2014 2,50 % van 01/01/2015 t.e.m. 31/12/2015 2,50 % van 01/01/2015 t.e.m. 31/12/2015 2,25 % van 01/01/2016 t.e.m. 31/12/2016 2,25 % van 01/01/2016 t.e.m. 31/12/2016

81 De interesten 3. Commentaar 3. Commentaar Deze interestvoeten zijn nettobedragen. Deze interestvoeten zijn nettobedragen. Dus zonder roerende voorheffing hierop. Dus zonder roerende voorheffing hierop. Voorschotten en/of betaling van het onbetwistbare gedeelte van de schade, genereren eveneens interesten, maar dan wel ten voordele van de verzekeraar BA en worden dus in mindering gebracht op de vergoeding van het slachtoffer. Voorschotten en/of betaling van het onbetwistbare gedeelte van de schade, genereren eveneens interesten, maar dan wel ten voordele van de verzekeraar BA en worden dus in mindering gebracht op de vergoeding van het slachtoffer.

82 De interesten 4. Interesten en actualisatie van de schade 4. Interesten en actualisatie van de schade Bij de begroting van de schadevergoeding moet de rechter zich stellen op het ogenblik van de uitspraak. Basis is de muntontwaarding welke door actualisering van schadebedragen opgevangen wordt. Bij de begroting van de schadevergoeding moet de rechter zich stellen op het ogenblik van de uitspraak. Basis is de muntontwaarding welke door actualisering van schadebedragen opgevangen wordt.

83 De interesten 5. Anatocisme 5. Anatocisme - Anatocisme of interest op interest = kapitalisatie van de interest, is niet toegelaten in extra-contractuele schadegevallen - Anatocisme of interest op interest = kapitalisatie van de interest, is niet toegelaten in extra-contractuele schadegevallen

84 De interesten 6. Gerechtelijke interest 6. Gerechtelijke interest - Wanneer de rechter enkel gerechtelijke interesten toekent, zonder verdere precisering noch bepaling van vertrekpunt, dan kunnen deze enkel als moratoire interesten beschouwd worden die slechts lopen vanaf datum vonnis. - Wanneer de rechter enkel gerechtelijke interesten toekent, zonder verdere precisering noch bepaling van vertrekpunt, dan kunnen deze enkel als moratoire interesten beschouwd worden die slechts lopen vanaf datum vonnis. - Indien de rentevoet niet vermeld wordt, betreft dit de rente aan de wettelijke rentevoet, maar de rechter mag hiervan afwijken. - Indien de rentevoet niet vermeld wordt, betreft dit de rente aan de wettelijke rentevoet, maar de rechter mag hiervan afwijken.

85 De interesten 7. De rentevoet 7. De rentevoet Dit is de prijs voor ontleend geld en bedraagt : Dit is de prijs voor ontleend geld en bedraagt : 1 % bij kapitalisatie voor toekomstige schade (indicatieve tabel 2012) 1 % bij kapitalisatie voor toekomstige schade (indicatieve tabel 2012) 2,25 % in 2016 als wettelijke interestvoet op schade uit het verleden, jaarlijks herzienbaar. 2,25 % in 2016 als wettelijke interestvoet op schade uit het verleden, jaarlijks herzienbaar.

86 De interesten 8. Interesten en provisie 8. Interesten en provisie - zie de tekst van de indicatieve tabel : bepaling van de aanvangsdata voor de berekening van de vergoedende interesten - zie de tekst van de indicatieve tabel : bepaling van de aanvangsdata voor de berekening van de vergoedende interesten - logischerwijze wordt op de provisie dezelfde interest toegekend als de vergoedende interest aan het slachtoffer - logischerwijze wordt op de provisie dezelfde interest toegekend als de vergoedende interest aan het slachtoffer

87 De interesten 9. Aanvangsdata interestberekening 9. Aanvangsdata interestberekening vanaf datum ongeval bij materiële schade, voor de esthetische schade, pretium voluptatis vanaf datum ongeval bij materiële schade, voor de esthetische schade, pretium voluptatis vanaf een gemiddelde datum voor kosten of schade die zich gespreid in de tijd voordoen zoals medische kosten, verplaatsingskosten, administratiekosten, TPO, THO, TEO, tijdelijk loonverlies. Men kent het gewogen gemiddelde en het mathematische gemiddelde. vanaf een gemiddelde datum voor kosten of schade die zich gespreid in de tijd voordoen zoals medische kosten, verplaatsingskosten, administratiekosten, TPO, THO, TEO, tijdelijk loonverlies. Men kent het gewogen gemiddelde en het mathematische gemiddelde. vanaf consolidatiedatum voor de forfaitaire vergoeding BPO, BHO, BEO. vanaf consolidatiedatum voor de forfaitaire vergoeding BPO, BHO, BEO. Geen vergoedende interesten op gekapitaliseerde toekomstige schade Geen vergoedende interesten op gekapitaliseerde toekomstige schade

88 De Subrogatie 1. Basisprincipes 1. Basisprincipes Gesubrogeerde organismen zijn aanspraakgerechtigden die van rechtswege of bij wet of bij overeenkomst in de plaatsgesteld zijn in de rechten van het slachtoffer en aan hem of ten voordele van hem uitkeringen gedaan hebben (art. 1251 en 1250 BW). Gesubrogeerde organismen zijn aanspraakgerechtigden die van rechtswege of bij wet of bij overeenkomst in de plaatsgesteld zijn in de rechten van het slachtoffer en aan hem of ten voordele van hem uitkeringen gedaan hebben (art. 1251 en 1250 BW).

89 De subrogatie Deze organismen kunnen hun uitgaven verhalen op de aansprakelijke of op zijn verzekeraar. Deze organismen kunnen hun uitgaven verhalen op de aansprakelijke of op zijn verzekeraar. Hun verhaal is beperkt en wordt beheerst door de regels van het gemeen recht. Zij kunnen niets meers vorderen dan wat het slachtoffer kan vorderen. Hun verhaal is beperkt en wordt beheerst door de regels van het gemeen recht. Zij kunnen niets meers vorderen dan wat het slachtoffer kan vorderen.

90 De subrogatie - Bij samenloop van gemeenrechtelijke vergoedingen met sociaal rechtelijke vergoedingen, zijn de sociale verzekeraars gesubrogeerd in de rechten van het slachtoffer of van zijn rechthebbenden. - Bij samenloop van gemeenrechtelijke vergoedingen met sociaal rechtelijke vergoedingen, zijn de sociale verzekeraars gesubrogeerd in de rechten van het slachtoffer of van zijn rechthebbenden. - De arbeidsongevallenverzekeraar en de mutualiteit zijn gesubrogeerden. - De arbeidsongevallenverzekeraar en de mutualiteit zijn gesubrogeerden.

91 De subrogatie BASISBEGINSELEN BASISBEGINSELEN - Het slachtoffer/zijn rechthebbenden, mogen de vergoedingen die in beide stelsels (gemeen recht en sociaal recht) betrekking hebben op DEZELFDE schade, NIET CUMULEREN - Het slachtoffer/zijn rechthebbenden, mogen de vergoedingen die in beide stelsels (gemeen recht en sociaal recht) betrekking hebben op DEZELFDE schade, NIET CUMULEREN

92 De subrogatie BASISBEGINSELEN BASISBEGINSELEN - De vordering van de arbeidsongevallenverzekeraar ook wetsverzekeraar geheten, is beperkt tot het geheel van de bedragen dat krachtens het gemeen recht verschuldigd is voor dezelfde schade - De vordering van de arbeidsongevallenverzekeraar ook wetsverzekeraar geheten, is beperkt tot het geheel van de bedragen dat krachtens het gemeen recht verschuldigd is voor dezelfde schade

93 De subrogatie BASISBEGINSELEN BASISBEGINSELEN - Dit geldt ook voor de mutualiteiten. Evenwel is vanaf 1/1/2008 de overeenkomst Assuralia-Nationaal Intermutualistisch college van toepassing met lichte afwijking op het gemeen recht. - Dit geldt ook voor de mutualiteiten. Evenwel is vanaf 1/1/2008 de overeenkomst Assuralia-Nationaal Intermutualistisch college van toepassing met lichte afwijking op het gemeen recht.

94 De subrogatie 2. De arbeidsongevallenverzekeraar 2. De arbeidsongevallenverzekeraar - Synoniem : wetsverzekeraar daar onderworpen aan de wet van 10/04/1971. - Synoniem : wetsverzekeraar daar onderworpen aan de wet van 10/04/1971. - Een ongeval kan voor een slachtoffer tegelijkertijd een ongeval gemeen recht en een ongeval van en naar het werk zijn, waardoor het ook een arbeidsongeval wordt. - Een ongeval kan voor een slachtoffer tegelijkertijd een ongeval gemeen recht en een ongeval van en naar het werk zijn, waardoor het ook een arbeidsongeval wordt.

95 De subrogatie - Het slachtoffer zal zich in eerste instantie dienen te wenden tot zijn arbeidsongevallenverzekeraar. - Het slachtoffer zal zich in eerste instantie dienen te wenden tot zijn arbeidsongevallenverzekeraar. - Het slachtoffer heeft geen keuzerecht - Het slachtoffer heeft geen keuzerecht - De wetsverzekeraar vergoedt volgens haar wettelijke systeem : het loon, de medische kosten, de verplaatsingskosten en verhaalt deze op gemeenrechtelijke verzekeraar. - De wetsverzekeraar vergoedt volgens haar wettelijke systeem : het loon, de medische kosten, de verplaatsingskosten en verhaalt deze op gemeenrechtelijke verzekeraar.

96 De subrogatie De wetsverzekeraar laat zijn verhaalsrechten gelden op : De wetsverzekeraar laat zijn verhaalsrechten gelden op : - de gemeenrechtelijke vergoeding loonverlies, zowel wat de tijdelijke als de eventuele blijvende betreft, - de gemeenrechtelijke vergoeding loonverlies, zowel wat de tijdelijke als de eventuele blijvende betreft, - de medische kosten, - de medische kosten, - de verplaatsingskosten, - de verplaatsingskosten, - de meerinspanning. - de meerinspanning.

97 De subrogatie Het subrogatierecht van de wetsverzekeraar kent een dubbele begrenzing : Het subrogatierecht van de wetsverzekeraar kent een dubbele begrenzing : - de wetsverzekeraar kan niet meer vorderen dan wat het slachtoffer of zijn rechthebbenden voor dezelfde schade in gemeen recht kunnen vorderen, - de wetsverzekeraar kan niet meer vorderen dan wat het slachtoffer of zijn rechthebbenden voor dezelfde schade in gemeen recht kunnen vorderen,

98 De subrogatie - de wetsverzekeraar kan niet meer vorderen dan wat hij betaald heeft aan het slachtoffer of diens rechthebbenden. - de wetsverzekeraar kan niet meer vorderen dan wat hij betaald heeft aan het slachtoffer of diens rechthebbenden. - De vergoedingen die door de wetsverzekeraar betaald worden voor de TWO en de BWO, worden beschouwd als vordering van één en dezelfde schade. - De vergoedingen die door de wetsverzekeraar betaald worden voor de TWO en de BWO, worden beschouwd als vordering van één en dezelfde schade.

99 De subrogatie - TWO : toepassing van het semi- brutoloon en van het gemeenrechtelijk consolidatieverslag. - TWO : toepassing van het semi- brutoloon en van het gemeenrechtelijk consolidatieverslag. - BWO : indien per punt vergoeding : terugbetaling van het materiële gedeelte wat sinds de indicatieve tabel 2012, 1/3 van het punt vertegenwoordigt. Indien gekapitaliseerd loon : terugbetaling kapitaal volgens berekening gemeen recht - BWO : indien per punt vergoeding : terugbetaling van het materiële gedeelte wat sinds de indicatieve tabel 2012, 1/3 van het punt vertegenwoordigt. Indien gekapitaliseerd loon : terugbetaling kapitaal volgens berekening gemeen recht

100 De subrogatie Er bestaat een conventie « arbeidsongevallen-gemeen recht », door sommige verzekeraars ondertekend, welke de terugbetaling regelt volgens welbepaalde overeengekomen regels, afwijkend van het gemeen recht en die in het voordeel van de wetsverzekeraar speelt. Er bestaat een conventie « arbeidsongevallen-gemeen recht », door sommige verzekeraars ondertekend, welke de terugbetaling regelt volgens welbepaalde overeengekomen regels, afwijkend van het gemeen recht en die in het voordeel van de wetsverzekeraar speelt.

101 De subrogatie 3. De werkgever 3. De werkgever - betaalt het gewaarborgd loon, maandloon (bediende), weekloon (arbeider) en vordert zijn uitgaven integraal terug van de aansprakelijke partij, vermeerderd met de patronale bijdragen en lasten (superbrut) - betaalt het gewaarborgd loon, maandloon (bediende), weekloon (arbeider) en vordert zijn uitgaven integraal terug van de aansprakelijke partij, vermeerderd met de patronale bijdragen en lasten (superbrut)

102 De subrogatie 4. Het OCMW 4. Het OCMW - het OCMW kan tussenkomen voor medische kosten en hospitalisatiefacturen en zal hiervoor een vordering tot terugbetaling indienen. - het OCMW kan tussenkomen voor medische kosten en hospitalisatiefacturen en zal hiervoor een vordering tot terugbetaling indienen. - geen terugbetaling van maaltijden of van het bestaansminimuminkomen (minimex). - geen terugbetaling van maaltijden of van het bestaansminimuminkomen (minimex).

103 De subrogatie 5. De hospitalisatieverzekeraar of individuele verzekeraar 5. De hospitalisatieverzekeraar of individuele verzekeraar - het verhaal slaat op de medische kosten en op de hospitalisatiefacturen en kan zich tot haar volledige waarborg uitstrekken. - het verhaal slaat op de medische kosten en op de hospitalisatiefacturen en kan zich tot haar volledige waarborg uitstrekken.

104 De subrogatie 6. De openbare sector of de openbare besturen 6. De openbare sector of de openbare besturen - ministeries, gemeentebesturen, overheidsinstellingen betalen de wedde van hun ambtenaren verder uit. - ministeries, gemeentebesturen, overheidsinstellingen betalen de wedde van hun ambtenaren verder uit. - het subrogatierecht van de overheid strekt zich uit tot het brutoloon - het subrogatierecht van de overheid strekt zich uit tot het brutoloon

105 Praktijk - oefeningen Ongeval van 01/03/2010 Ongeval van 01/03/2010 Vrouw, ° 01/03/1967, jaarlijks inkomen 24.000 EUR bruto, 1 kind ten laste. Vrouw, ° 01/03/1967, jaarlijks inkomen 24.000 EUR bruto, 1 kind ten laste. Medische kosten : 19.500 EUR waarvan 15.650 EUR betaald door de wetsverzekeraar Medische kosten : 19.500 EUR waarvan 15.650 EUR betaald door de wetsverzekeraar TPO + THO + TVI : 100 % 01/03/2010-30/06/2010 TPO + THO + TVI : 100 % 01/03/2010-30/06/2010 50 % 01/07/2010-30/09/2010 50 % 01/07/2010-30/09/2010 25 % 01/10/2010- 28/02/2011 25 % 01/10/2010- 28/02/2011 BPO + BHO + BEO : 20 % BPO + BHO + BEO : 20 % Consolidatiedatum 01/03/2011 Consolidatiedatum 01/03/2011 Werkherneming aan 50 % vanaf 01/07/2010 Werkherneming aan 50 % vanaf 01/07/2010 aan 75 % vanaf 01/10/2010 aan 75 % vanaf 01/10/2010 aan 80 % (dus 4/5) vanaf 01/03/2011 aan 80 % (dus 4/5) vanaf 01/03/2011 De wetsverzekeraar heeft 8.500 EUR aan vergoedingen TWO betaald. De wetsverzekeraar heeft 8.500 EUR aan vergoedingen TWO betaald. Voorschot betaald door de aansprakelijke partij : 3.000 EUR Voorschot betaald door de aansprakelijke partij : 3.000 EUR IDEM, zelfde opgave, maar in plaats van een vrouw, een man IDEM, zelfde opgave, maar in plaats van een vrouw, een man IDEM, maar mutualiteit en quid doorbetaling mutualiteit na consolidatie. IDEM, maar mutualiteit en quid doorbetaling mutualiteit na consolidatie.

106 Praktijk - oefeningen 1. Bij overlijden : samenloop uitkeringen arbeidsongevallenverzekeraar – gemeen recht 1. Bij overlijden : samenloop uitkeringen arbeidsongevallenverzekeraar – gemeen recht Ingevolge een verkeersongeval van 10/11/2008 van en naar het werk, sterft de echtgenoot °1980, tenslotte op 10/01/2010, hetzij 14 maanden later na het ongeval. Hij laat een vrouw en 2 kinderen na. Ingevolge een verkeersongeval van 10/11/2008 van en naar het werk, sterft de echtgenoot °1980, tenslotte op 10/01/2010, hetzij 14 maanden later na het ongeval. Hij laat een vrouw en 2 kinderen na. Gezamenlijke uitwerking op bord. Gezamenlijke uitwerking op bord.

107 Praktijk - oefeningen 2. Slachtoffer met BWO van 55 % 2. Slachtoffer met BWO van 55 % A. Man ° 1/4/1975, gehuwd 3 kinderen ten laste, netto-inkomen 30.000 EUR/jaar A. Man ° 1/4/1975, gehuwd 3 kinderen ten laste, netto-inkomen 30.000 EUR/jaar Netto-inkomen vrouw : 25.000 EUR/jaar Netto-inkomen vrouw : 25.000 EUR/jaar Ongeval op 1/1/2008 Ongeval op 1/1/2008 Consolidatie op 1/10/2010 Consolidatie op 1/10/2010 B. Idem maar nu een vrouw in plaats van een man B. Idem maar nu een vrouw in plaats van een man

108 De subrogatie Het ziekenfonds of mutualiteit Het ziekenfonds of mutualiteit Deel 1 : De conventie Deel 1 : De conventie - afgesloten tussen Assuralia (voor alle BA-verzekeraars) en het Nationaal Intermutualistisch collega’s (voor alle mutualiteiten). - afgesloten tussen Assuralia (voor alle BA-verzekeraars) en het Nationaal Intermutualistisch collega’s (voor alle mutualiteiten).

109 De subrogatie Mutualiteit – conventie Assuralia Mutualiteit – conventie Assuralia - Doel : een einde te stellen aan rechtsgedingen. - Doel : een einde te stellen aan rechtsgedingen. - van toepassing vanaf 1/1/2008, ook voor de lopende zaken van ervoor, met uitzonderingen van zaken voor rechtbank - van toepassing vanaf 1/1/2008, ook voor de lopende zaken van ervoor, met uitzonderingen van zaken voor rechtbank

110 De subrogatie - de conventie wijkt af van het gemeen recht - de conventie wijkt af van het gemeen recht - de conventie lost problemen op voor doorbetaling mutualiteit NA gemeenrechtelijke consolidatiedatum - de conventie lost problemen op voor doorbetaling mutualiteit NA gemeenrechtelijke consolidatiedatum - de conventie is het slachtoffer niet tegenstelbaar - de conventie is het slachtoffer niet tegenstelbaar

111 De subrogatie Inhoud conventie Inhoud conventie - Betrokken partijen : - Betrokken partijen : - BA verzekeraars - BA verzekeraars - mutualiteiten + Kas NMBS + Hulpkas - mutualiteiten + Kas NMBS + Hulpkas

112 De subrogatie - Richtlijnen voor het beheer : - Richtlijnen voor het beheer : - volmacht slachtoffer - volmacht slachtoffer - informatieplicht aan de mutualiteiten - informatieplicht aan de mutualiteiten - informatieplicht van de mutualiteiten - informatieplicht van de mutualiteiten - duidelijk verstaanbare uitgavenstaten - duidelijk verstaanbare uitgavenstaten - terugbetaling binnen de 3 maanden = geen interesten verschuldigd - terugbetaling binnen de 3 maanden = geen interesten verschuldigd

113 De subrogatie - Terugbetaling van medische kosten - Terugbetaling van medische kosten De verzekeraar behoudt het recht om het oorzakelijk verband tussen de gevorderde uitgaven en het ongeval/letsels, te betwisten. Dit geldt ook voor de kosten NA consolidatie De verzekeraar behoudt het recht om het oorzakelijk verband tussen de gevorderde uitgaven en het ongeval/letsels, te betwisten. Dit geldt ook voor de kosten NA consolidatie Betwisting blijft dus altijd mogelijk Betwisting blijft dus altijd mogelijk

114 De subrogatie - Uitkeringen TWO : artikel 8 - Uitkeringen TWO : artikel 8 Niet van toepassing op zelfstandigen. Niet van toepassing op zelfstandigen. De overeenkomst is enkel van toepassing op loontrekkenden en op werklozen. De overeenkomst is enkel van toepassing op loontrekkenden en op werklozen. Terugbetaling van de uitkeringen op basis van het maandelijkse brutoloon min 24 % en enkel bij economisch verlies Terugbetaling van de uitkeringen op basis van het maandelijkse brutoloon min 24 % en enkel bij economisch verlies Toepassing van de TWO-degressieven Toepassing van de TWO-degressieven

115 De subrogatie - Uitzondering : werklozen van lange duur, dit is meer dan 6 maanden of+ 180 dagen terugbetaling op basis van de werkloosheidsvergoedingen aan 100 %, dus geen toepassing van de degressieven. - Uitzondering : werklozen van lange duur, dit is meer dan 6 maanden of+ 180 dagen terugbetaling op basis van de werkloosheidsvergoedingen aan 100 %, dus geen toepassing van de degressieven. - Bij MME of gerechtelijke medische expertise bij 180 dagen TWO aan 100 %, mutualiteit te verwittigen - Bij MME of gerechtelijke medische expertise bij 180 dagen TWO aan 100 %, mutualiteit te verwittigen

116 De subrogatie Terugbetaling BWO : artikel 8 Terugbetaling BWO : artikel 8 - alleen wanneer de mutualiteit uitkeringen blijft doen NA consolidatie - alleen wanneer de mutualiteit uitkeringen blijft doen NA consolidatie - bij BWO t.e.m. 15 % omzetting van het kapitaal/punt in een dagelijkse vergoeding - bij BWO t.e.m. 15 % omzetting van het kapitaal/punt in een dagelijkse vergoeding - bij BWO + 15 % : dagelijkse vergoeding brutoloon min 24 %, en bij langdurige werkloosheid op de werkloosheidsuitkering - bij BWO + 15 % : dagelijkse vergoeding brutoloon min 24 %, en bij langdurige werkloosheid op de werkloosheidsuitkering

117 De subrogatie - De verjaring - De verjaring Elke aanvraag van de mutualiteit gestuurd meer dan 2 jaar na ontvangst van dading of van het definitieve vonnis, is verjaard, met uitzondering van de medische voorbehouden Elke aanvraag van de mutualiteit gestuurd meer dan 2 jaar na ontvangst van dading of van het definitieve vonnis, is verjaard, met uitzondering van de medische voorbehouden - Verzoening : Toepassingscommissie - Verzoening : Toepassingscommissie

118 De subrogatie Deel 2 : De wet Deel 2 : De wet Basis is de gecoördineerde wet van 14/07/1994 op de ziekteverzekering en in het bijzonder artikel 136§2 grondslag van de subrogatie Basis is de gecoördineerde wet van 14/07/1994 op de ziekteverzekering en in het bijzonder artikel 136§2 grondslag van de subrogatie De artikelen 1249 t.e.m. 1252 BW De artikelen 1249 t.e.m. 1252 BW

119 De subrogatie Artikel 136§2 Artikel 136§2.......... « De verzekeringsinstelling treedt rechtens in de plaats van de rechthebbende; deze indeplaatsstelling geldt, tot beloop van het bedrag van de verleende prestaties……. » « De verzekeringsinstelling treedt rechtens in de plaats van de rechthebbende; deze indeplaatsstelling geldt, tot beloop van het bedrag van de verleende prestaties……. » “De overeenkomst die tot stand gekomen is tussen de rechthebbende en degene die schadeloosstelling verschuldigd is, kan niet tegen de verzekeringsinstelling worden aangevoerd zonder haar instemming.” “De overeenkomst die tot stand gekomen is tussen de rechthebbende en degene die schadeloosstelling verschuldigd is, kan niet tegen de verzekeringsinstelling worden aangevoerd zonder haar instemming.”

120 De subrogatie Wettelijke basisprincipes Wettelijke basisprincipes 1. De mutualiteit heeft slechts dezelfde vordering als het slachtoffer in wiens rechten zij krachtens de wet gesubrogeerd is. Dit geldt ook voor de verjaringsproblematiek. 1. De mutualiteit heeft slechts dezelfde vordering als het slachtoffer in wiens rechten zij krachtens de wet gesubrogeerd is. Dit geldt ook voor de verjaringsproblematiek.

121 De subrogatie Wettelijke basisprincipes Wettelijke basisprincipes 2. Bij verdeelde aansprakelijkheid strekt de vordering van de mutualiteit zich uit tot het geheel van de bedragen, zonder het bedrag van de verleende prestaties te mogen overschrijden. 2. Bij verdeelde aansprakelijkheid strekt de vordering van de mutualiteit zich uit tot het geheel van de bedragen, zonder het bedrag van de verleende prestaties te mogen overschrijden.

122 De subrogatie Wettelijke basisprincipes Wettelijke basisprincipes 3. de mutualiteit is gerechtigd op vergoeding voor meerinspanning 3. de mutualiteit is gerechtigd op vergoeding voor meerinspanning

123 De subrogatie Wettelijke basisprincipes Wettelijke basisprincipes 4. Ingeval van een werkloos slachtoffer, worden zijn werkloosheidsuitkeringen vervangen door daguitkeringen. De indeplaatsstelling van de mutualiteit geldt tot het bedrag van de verleende prestatie, voor het geheel der sommen. 4. Ingeval van een werkloos slachtoffer, worden zijn werkloosheidsuitkeringen vervangen door daguitkeringen. De indeplaatsstelling van de mutualiteit geldt tot het bedrag van de verleende prestatie, voor het geheel der sommen.

124 De subrogatie Wettelijke basisprincipes Wettelijke basisprincipes 5. Het subrogatierecht van het ziekenfonds kent 2 begrenzingen : 5. Het subrogatierecht van het ziekenfonds kent 2 begrenzingen : - het kan niet meer terugvorderen dan de totaliteit van haar uitgaven, - het kan niet meer terugvorderen dan de totaliteit van haar uitgaven, - beperkt tot wat in gemeen recht het slachtoffer kan eisen voor dezelfde schade - beperkt tot wat in gemeen recht het slachtoffer kan eisen voor dezelfde schade

125 De subrogatie Wettelijke basisprincipes Wettelijke basisprincipes 6. De mutualiteit kan niet meer vorderen dan wat aan het slachtoffer zelf in gemeen recht verschuldigd is, zelfs indien haar uitkeringen meer bedragen. 6. De mutualiteit kan niet meer vorderen dan wat aan het slachtoffer zelf in gemeen recht verschuldigd is, zelfs indien haar uitkeringen meer bedragen. 7. RIZIV 66 % TWO = 100 % TWO 7. RIZIV 66 % TWO = 100 % TWO

126 Subrogatie en mutualiteiten VERDELING VAN AANSPRAKELIJKHEID VERDELING VAN AANSPRAKELIJKHEID De vordering van de mutualiteit strekt zich uit tot het geheel der sommen die de aansprakelijke derde verschuldigd is, zonder dat ze het bedrag van de door haar verleende prestaties mag overschrijden. De vordering van de mutualiteit strekt zich uit tot het geheel der sommen die de aansprakelijke derde verschuldigd is, zonder dat ze het bedrag van de door haar verleende prestaties mag overschrijden. Voorrang mutualiteit op slachtoffer Voorrang mutualiteit op slachtoffer

127 Subrogatie en mutualiteiten ONVOLDOENDE FINANCIELE DEKKING ONVOLDOENDE FINANCIELE DEKKING Er is niet genoeg geld om zowel de mutualiteit als het slachtoffer te betalen. Er is niet genoeg geld om zowel de mutualiteit als het slachtoffer te betalen. Geen voorrang mutualiteit op slachtoffer Geen voorrang mutualiteit op slachtoffer De indeplaatsstelling geldt tot het bedrag van de verleende prestaties De indeplaatsstelling geldt tot het bedrag van de verleende prestaties Artikel 1252 BW : voorrang slachtoffer Artikel 1252 BW : voorrang slachtoffer

128 Subrogatie en mutualiteiten Artikel 1252 BW Artikel 1252 BW “De indeplaatsstelling bij de vorige artikelen bepaald, heeft plaats zowel tegen de borgen als tegen de schuldenaars; zij vermag niet de schuldeiser te benadelen, wanneer deze slechts gedeeltelijk betaald is; in dit geval kan hij zijn rechten, voor wat hem nog verschuldigd blijft, uitoefenen bij voorkeur boven degene van wie hij slechts een gedeeltelijke betaling bekomen heeft.” (voorrang van het slachtoffer op de gesubrogeerde (mutualiteit in casu) bij beperkte dekking of insolvabiliteit van de aansprakelijke). “De indeplaatsstelling bij de vorige artikelen bepaald, heeft plaats zowel tegen de borgen als tegen de schuldenaars; zij vermag niet de schuldeiser te benadelen, wanneer deze slechts gedeeltelijk betaald is; in dit geval kan hij zijn rechten, voor wat hem nog verschuldigd blijft, uitoefenen bij voorkeur boven degene van wie hij slechts een gedeeltelijke betaling bekomen heeft.” (voorrang van het slachtoffer op de gesubrogeerde (mutualiteit in casu) bij beperkte dekking of insolvabiliteit van de aansprakelijke).

129 Subrogatie en mutualiteiten Dit recht van voorrang van het slachtoffer geldt enkel voor de vergoeding van de schade zoals die verzekerd is door de mutualiteiten : medische kosten en arbeidsongeschiktheid. Dit recht van voorrang van het slachtoffer geldt enkel voor de vergoeding van de schade zoals die verzekerd is door de mutualiteiten : medische kosten en arbeidsongeschiktheid. Voor de andere schade, zoals morele schade e.a., is er samenloop met de mutualiteit en is er een ponds- pondsgewijze verdeling. Voor de andere schade, zoals morele schade e.a., is er samenloop met de mutualiteit en is er een ponds- pondsgewijze verdeling.

130 C. De gerechtskosten « Bezint eer ge begint » « Bezint eer ge begint » - Gerechtelijke afhandeling - Gerechtelijke afhandeling - dagvaarding - dagvaarding - procedure van vrijwillige verschijning - procedure van vrijwillige verschijning Een proces kost veel geld. Een proces kost veel geld.

131 De gerechtskosten 1. De rechtsplegingsvergoeding 1. De rechtsplegingsvergoeding Wet van 21 april 2007 aangevuld met het KB van 26 oktober 2007 (Belgisch Staatsblad van 9 november 2007. Wet van 21 april 2007 aangevuld met het KB van 26 oktober 2007 (Belgisch Staatsblad van 9 november 2007. Wet op de verhaalbaarheid van erelonen en kosten verbonden aan de bijstand van een advocaat. Wet op de verhaalbaarheid van erelonen en kosten verbonden aan de bijstand van een advocaat.

132 De gerechtskosten De rechtsplegingsvergoeding De rechtsplegingsvergoeding In voege vanaf 1 januari 2008 en dit op alle hangende gedingen, dus ook op zaken daterende van VOOR 1/1/2008. In voege vanaf 1 januari 2008 en dit op alle hangende gedingen, dus ook op zaken daterende van VOOR 1/1/2008.

133 De gerechtskosten De rechtsplegingsvergoeding De rechtsplegingsvergoeding a) aan wie komt ze toe ? a) aan wie komt ze toe ? - aan de in het gelijkgestelde partij en niet aan haar raadsman - aan de in het gelijkgestelde partij en niet aan haar raadsman - tegemoetkoming in de kosten - tegemoetkoming in de kosten - aan procespartij met raadsman - aan procespartij met raadsman - niet aan procespartij zonder raadsman - niet aan procespartij zonder raadsman

134 De gerechtskosten De rechtsplegingsvergoeding De rechtsplegingsvergoeding b) in verzekeringsdossiers b) in verzekeringsdossiers - zowel in burgerlijke als in strafzaken - zowel in burgerlijke als in strafzaken - niet bij strafzaken zonder schade - niet bij strafzaken zonder schade - wel bij strafzaken met burgerlijke partij - wel bij strafzaken met burgerlijke partij - niet voor de vrijwillig tussenkomende partij - niet voor de vrijwillig tussenkomende partij

135 De gerechtskosten De rechtsplegingsvergoeding De rechtsplegingsvergoeding c) Omvang c) Omvang - basis is de waarde van de vordering - basis is de waarde van de vordering - 3 soorten bedragen per schijf van waardebedrag-vordering : - minimum - 3 soorten bedragen per schijf van waardebedrag-vordering : - minimum - basis - basis - maximum - maximum

136 De gerechtskosten De rechtsplegingsvergoeding De rechtsplegingsvergoeding d) de waarde van de vordering d) de waarde van de vordering - artikel 1022 Ger.W. stipuleert dat het bedrag van de RPV bepaald wordt aan de hand van de waarde van de vordering zoals uiteengezet in de laatste conclusies en dus niet op basis van het finaal toegekende bedrag. - artikel 1022 Ger.W. stipuleert dat het bedrag van de RPV bepaald wordt aan de hand van de waarde van de vordering zoals uiteengezet in de laatste conclusies en dus niet op basis van het finaal toegekende bedrag.

137 De gerechtskosten 2. De registratierechten 2. De registratierechten - Op een veroordelend vonnis zijn registratierechten verschuldigd. - Op een veroordelend vonnis zijn registratierechten verschuldigd. - ze bedragen 3 % van het bedrag van de veroordeling : hoofdsom + vergoedende interesten. - ze bedragen 3 % van het bedrag van de veroordeling : hoofdsom + vergoedende interesten. Onder de 12.500 EUR : GEEN registratierechten. Onder de 12.500 EUR : GEEN registratierechten. Boven de 12.500 EUR : registratierechten vanaf nul. Boven de 12.500 EUR : registratierechten vanaf nul. - de verliezende partij betaalt ze (en is deze onvermogend, de winnende partij maar de wet bepaalt niet dat de fiscus zich eerst tot de verliezende partij moet wenden). - de verliezende partij betaalt ze (en is deze onvermogend, de winnende partij maar de wet bepaalt niet dat de fiscus zich eerst tot de verliezende partij moet wenden).

138 De gerechtskosten 3. De expertisekosten 3. De expertisekosten a) de minnelijke medische expertise-MME a) de minnelijke medische expertise-MME - iedere partij draagt de erelonen en kosten van zijn/haar raadsdokter - iedere partij draagt de erelonen en kosten van zijn/haar raadsdokter - bijkomende onderzoeken ten laste van de aansprakelijke partij - bijkomende onderzoeken ten laste van de aansprakelijke partij - erelonen en kosten van de derde expert ten laste van de aansprakelijke partij - erelonen en kosten van de derde expert ten laste van de aansprakelijke partij

139 De gerechtskosten De expertisekosten De expertisekosten b) de gerechtelijke medische expertise b) de gerechtelijke medische expertise - elke partij draagt de erelonen en kosten van zijn/haar raadsdokter - elke partij draagt de erelonen en kosten van zijn/haar raadsdokter - de bijkomende onderzoeken zijn ten laste van de aansprakelijke partij - de bijkomende onderzoeken zijn ten laste van de aansprakelijke partij - de erelonen en kosten van de gerechtsexpert zijn voor de aansprakelijke - de erelonen en kosten van de gerechtsexpert zijn voor de aansprakelijke

140 D. Documenten 1. De overeenkomst van dading 1. De overeenkomst van dading Artikel 2044 BW : dading is een contract waarbij partijen een gerezen geschil be- eindigen of een toekomstig voorkomen. Artikel 2044 BW : dading is een contract waarbij partijen een gerezen geschil be- eindigen of een toekomstig voorkomen. Dit contract is verplicht schriftelijk Dit contract is verplicht schriftelijk Partijen doen wederzijdse toegevingen Partijen doen wederzijdse toegevingen

141 Documenten De overeenkomst van dading De overeenkomst van dading Artikel 2045 : handelingsbekaamheid Artikel 2045 : handelingsbekaamheid Met de overeenkomst van dading wordt de betwisting definitief geregeld Met de overeenkomst van dading wordt de betwisting definitief geregeld Een dading is een kanscontract Een dading is een kanscontract Eenmaal afgesloten heeft ze kracht van gewijsde in hoogste aanleg Eenmaal afgesloten heeft ze kracht van gewijsde in hoogste aanleg

142 Documenten De overeenkomst van dading De overeenkomst van dading Artikel 2052 BW : Dadingen hebben tussen partijen kracht van gewijsde in hoogste aanleg. Men kan er niet tegen opkomen uit hoofde van dwaling omtrent het recht of uit hoofde van benadeling. Artikel 2052 BW : Dadingen hebben tussen partijen kracht van gewijsde in hoogste aanleg. Men kan er niet tegen opkomen uit hoofde van dwaling omtrent het recht of uit hoofde van benadeling. EVENWEL : EVENWEL : Artikel 2053 BW : de dading kan vernietigd worden bij dwaling in de persoon of het voorwerp. Artikel 2053 BW : de dading kan vernietigd worden bij dwaling in de persoon of het voorwerp. Zij kan vernietigd worden in alle gevallen van bedrog of geweld. Zij kan vernietigd worden in alle gevallen van bedrog of geweld.

143 Documenten De overeenkomst van dading De overeenkomst van dading Artikel 2055 BW : dading aangegaan op basis van naderhand gebleken valse stukken, is geheel nietig. Artikel 2055 BW : dading aangegaan op basis van naderhand gebleken valse stukken, is geheel nietig. Artikel 2058 BW : Een rekenfout moet verbeterd worden (geen grond van nietigheid). Artikel 2058 BW : Een rekenfout moet verbeterd worden (geen grond van nietigheid).

144 Documenten De overeenkomst van dading De overeenkomst van dading - De rechter zal in concreto oordelen of de dading al dan niet aangetast is door bedrog of dwaling - De rechter zal in concreto oordelen of de dading al dan niet aangetast is door bedrog of dwaling - wordt opgesteld in evenveel exemplaren als er partijen zijn - wordt opgesteld in evenveel exemplaren als er partijen zijn - geldigheidsdatum te vermelden waarop de dading ten laatste terug moet komen - geldigheidsdatum te vermelden waarop de dading ten laatste terug moet komen

145 Documenten Overeenkomst van dading Overeenkomst van dading - te vermelden in de dading : « De betaling wordt verricht zonder erkenning van aansprakelijkheid » - te vermelden in de dading : « De betaling wordt verricht zonder erkenning van aansprakelijkheid »

146 Documenten 2. Het vergoedingskwijtschrift 2. Het vergoedingskwijtschrift In tegenstelling met de dading worden er bij het uitschrijven van het vergoedingskwijtschrift geen wederzijdse toegevingen gedaan. In tegenstelling met de dading worden er bij het uitschrijven van het vergoedingskwijtschrift geen wederzijdse toegevingen gedaan. - Men onderscheidt 3 soorten vergoedingskwijtschriften - Men onderscheidt 3 soorten vergoedingskwijtschriften

147 Documenten Het vergoedingskwijtschrift Het vergoedingskwijtschrift a) het provisioneel of voorlopig vergoedingskwijtschrift a) het provisioneel of voorlopig vergoedingskwijtschrift - wordt gebruikt om onbenoemde voorschotten uit te schrijven - wordt gebruikt om onbenoemde voorschotten uit te schrijven - clausule beperking in tijd, voorbeeld 2 maanden geldig - clausule beperking in tijd, voorbeeld 2 maanden geldig - + clausule : zonder nadelige erkentenis - + clausule : zonder nadelige erkentenis

148 Documenten Het vergoedingskwijtschrift Het vergoedingskwijtschrift b) het gedeeltelijk vergoedingskwijtschrift b) het gedeeltelijk vergoedingskwijtschrift - is een voorlopig vergoedingskwijtschrift met definitieve regeling van de in dit vergoedingskwijtschrift vermelde schadeposten, in het Frans « quittance saucisson » geheten. - is een voorlopig vergoedingskwijtschrift met definitieve regeling van de in dit vergoedingskwijtschrift vermelde schadeposten, in het Frans « quittance saucisson » geheten. - + clausule : zonder nadelige erkentenis - + clausule : zonder nadelige erkentenis

149 Documenten Het vergoedingskwijtschrift Het vergoedingskwijtschrift c) het definitief vergoedingskwijtschrift c) het definitief vergoedingskwijtschrift - wordt uitgeschreven voor de volledige en definitieve schadeloosstelling van de benadeelde, voor een onbetwiste som waarvoor geen toegevingen gedaan werden. Wordt niet gebruik in letselschade - wordt uitgeschreven voor de volledige en definitieve schadeloosstelling van de benadeelde, voor een onbetwiste som waarvoor geen toegevingen gedaan werden. Wordt niet gebruik in letselschade

150 Documenten 3. Het tegensprekelijk akkoord 3. Het tegensprekelijk akkoord - Dit document mag niet verward worden met het vergoedingskwijtschrift of met de dading. - Dit document mag niet verward worden met het vergoedingskwijtschrift of met de dading. - Wordt door schade-inspecteurs gebruikt om in akkoord met het slachtoffer de geldelijke waarde van kledijschade en eventuele andere schade stoffelijke schade te begroten - Wordt door schade-inspecteurs gebruikt om in akkoord met het slachtoffer de geldelijke waarde van kledijschade en eventuele andere schade stoffelijke schade te begroten

151 Documenten 4. Het inlichtingsformulier 4. Het inlichtingsformulier - bij opening van dossier door verzekeraar naar het slachtoffer opgestuurd - bij opening van dossier door verzekeraar naar het slachtoffer opgestuurd - de verzekeraar krijgt aldus een beeld van de aard en ernst van de zaak - de verzekeraar krijgt aldus een beeld van de aard en ernst van de zaak - soms zit er een luik « volmacht » bij - soms zit er een luik « volmacht » bij - soms een luik « geneeskundig getuigschrift - soms een luik « geneeskundig getuigschrift

152 Documenten 5. De volmacht 5. De volmacht - te ondertekenen door het slachtoffer - te ondertekenen door het slachtoffer - in respect van de wetgeving op het private leven - in respect van de wetgeving op het private leven - toelating aldus bekomen voor de uitwisseling van medische gegevens - toelating aldus bekomen voor de uitwisseling van medische gegevens - meestal verkregen via de mutualiteit - meestal verkregen via de mutualiteit

153 Documenten 6. W.A.M. verzekering : modelpolis-regres 6. W.A.M. verzekering : modelpolis-regres Cassatie 9 maart 2007 Cassatie 9 maart 2007 - de autoverzekeraar B.A.motorrijtuigen moet niet meer de modelpolis aan de rechtbank voorleggen, noch het bewijs leveren dat de polisvoorwaarden door zijn verzekerde voor akkoord ondertekend werden. - de autoverzekeraar B.A.motorrijtuigen moet niet meer de modelpolis aan de rechtbank voorleggen, noch het bewijs leveren dat de polisvoorwaarden door zijn verzekerde voor akkoord ondertekend werden. - de modelpolis is conform de wet - de modelpolis is conform de wet

154 Documenten 7. De klachtafstand 7. De klachtafstand - is een afzonderlijk document dat niet met de overeenkomst van dading verward mag worden. - is een afzonderlijk document dat niet met de overeenkomst van dading verward mag worden. - moet aan een welbepaalde vormvereiste voldoen - moet aan een welbepaalde vormvereiste voldoen - «Ondergetekende…brengt ter kennis van de Procureur…dat hij volledig vergoed werd… » - «Ondergetekende…brengt ter kennis van de Procureur…dat hij volledig vergoed werd… »

155 E. Objectieve aansprakelijkheid Artikel 29 bis van de wet 21 november 1989 op de verplichte verzekering B.A. motorrijtuigen Artikel 29 bis van de wet 21 november 1989 op de verplichte verzekering B.A. motorrijtuigen 1. Wettelijke basis 1. Wettelijke basis Wet 30/03/1994 in werking op 1/1/1995 Wet 30/03/1994 in werking op 1/1/1995 Wet 13/04/1995 in werking op 1/7/1995 Wet 13/04/1995 in werking op 1/7/1995 Wet 19/01/2001 in werking op 3/3/2001 Wet 19/01/2001 in werking op 3/3/2001

156 Objectieve aansprakelijkheid 2. Principe 2. Principe - de foutloze aansprakelijkheid - de foutloze aansprakelijkheid Los van elke schuldvraag is de BA motorrijtuigenverzekeraar verplicht alle slachtoffers (niet de bestuurder) integraal te vergoeden voor de letselschade, inbegepen functionele prothesen en kledijschade. Los van elke schuldvraag is de BA motorrijtuigenverzekeraar verplicht alle slachtoffers (niet de bestuurder) integraal te vergoeden voor de letselschade, inbegepen functionele prothesen en kledijschade.

157 Objectieve aansprakelijkheid Principe Principe - het betreft voetgangers en fietsers - het betreft voetgangers en fietsers - sinds 1/7/1995 ook inzittenden in en opzittenden op mottorrijtuigen, passagiers - sinds 1/7/1995 ook inzittenden in en opzittenden op mottorrijtuigen, passagiers - sinds 3/3/2001 uitbreiding naar spoorvoertuigen, trams, metro’s, treinen - sinds 3/3/2001 uitbreiding naar spoorvoertuigen, trams, metro’s, treinen

158 Objectieve aansprakelijkheid 3. Bijzonderheden 3. Bijzonderheden - zijn uitgesloten vanaf 3/3/2001 : alleen de bestuurder van het voertuig - zijn uitgesloten vanaf 3/3/2001 : alleen de bestuurder van het voertuig - zijn uitgesloten vanaf 3/3/2001 : slachtoffers ouder dan 14 jaar die EN het ongeval EN de gevolgen gewild hebben - zijn uitgesloten vanaf 3/3/2001 : slachtoffers ouder dan 14 jaar die EN het ongeval EN de gevolgen gewild hebben

159 Objectieve aansprakelijkheid Bijzonderheden Bijzonderheden - Worden vergoed : - Worden vergoed : - lichamelijke letselschade - lichamelijke letselschade - schade uit overlijden - schade uit overlijden - kledijschade sinds 3/3/2001 - kledijschade sinds 3/3/2001

160 Objectieve aansprakelijkheid 4. Voorwaarden 4. Voorwaarden Artikel 29bis geldt dus ook als het ongeval opzettelijk door de bestuurder veroorzaakt werd maar zonder dat hij de gevolgen ervan gewild heeft. Artikel 29bis geldt dus ook als het ongeval opzettelijk door de bestuurder veroorzaakt werd maar zonder dat hij de gevolgen ervan gewild heeft.

161 Objectieve aansprakelijkheid Voorwaarden Voorwaarden a) verkeersongeval : het moet gaan om een VERKEERSongeval, op de openbare weg, op terreinen toegankelijk voor het publiek, op niet-openbare terreinen die voor een zeker aantal personen toegankelijk zijn a) verkeersongeval : het moet gaan om een VERKEERSongeval, op de openbare weg, op terreinen toegankelijk voor het publiek, op niet-openbare terreinen die voor een zeker aantal personen toegankelijk zijn - NIET op zuivere PRIVE-TERREINEN - NIET op zuivere PRIVE-TERREINEN

162 Objectieve aansprakelijkheid Voorwaarden Voorwaarden b) Plaats : carpoolparkings, parkings van pretparken, warenhuizen, bedrijfsterreinen, fietspaden, voetpaden, zelfs private opritten van huizen zijn plaatsen die toegankelijk zijn b) Plaats : carpoolparkings, parkings van pretparken, warenhuizen, bedrijfsterreinen, fietspaden, voetpaden, zelfs private opritten van huizen zijn plaatsen die toegankelijk zijn - op het land en op de grond. Niet van toepassing in de lucht of op het water - op het land en op de grond. Niet van toepassing in de lucht of op het water

163 Objectieve aansprakelijkheid c) Betrokkenheid c) Betrokkenheid - vergoeding van schade geleden bij een verkeersongeval waarbij een mottorrijtuig betrokken is. - vergoeding van schade geleden bij een verkeersongeval waarbij een mottorrijtuig betrokken is. - een voertuig is betrokken als zijn rijwijze of zijn aanwezigheid één van de redenen is die het ongeval verklaren - een voertuig is betrokken als zijn rijwijze of zijn aanwezigheid één van de redenen is die het ongeval verklaren

164 Objectieve aansprakelijkheid Betrokkenheid Betrokkenheid - een voertuig kan bij een verkeersongeval betrokken zijn ZONDER aan de basis van de schade van het slachtoffer te liggen : vb : fietser die tegen een geparkeerd voertuig rijdt - een voertuig kan bij een verkeersongeval betrokken zijn ZONDER aan de basis van de schade van het slachtoffer te liggen : vb : fietser die tegen een geparkeerd voertuig rijdt - voorwaarde : de aanwezigheid van het voertuig heeft het ongeval en de schade mogelijk gemaakt - voorwaarde : de aanwezigheid van het voertuig heeft het ongeval en de schade mogelijk gemaakt

165 Objectieve aansprakelijkheid Betrokkenheid Betrokkenheid BASIS : het motorrijtuig moet op één of andere wijze een rol gespeeld hebben bij de totstandkoming van het verkeersongeval (Cass. 3 okt.2008) BASIS : het motorrijtuig moet op één of andere wijze een rol gespeeld hebben bij de totstandkoming van het verkeersongeval (Cass. 3 okt.2008)

166 Objectieve aansprakelijkheid d) Motorrijtuig d) Motorrijtuig - motorrijtuigen zijn voertuigen bestemd om op het land te rijden en die door een mechanische kracht aangedreven worden met uitzondering van rolstoelen : art.1 wet 21 november 1989 modelpolis (W.A.M.) - motorrijtuigen zijn voertuigen bestemd om op het land te rijden en die door een mechanische kracht aangedreven worden met uitzondering van rolstoelen : art.1 wet 21 november 1989 modelpolis (W.A.M.)

167 Objectieve aansprakelijkheid e) Welke schade wordt vergoed e) Welke schade wordt vergoed - alle schade geleden door het slachtoffer en zijn rechthebbenden welke voortvloeit uit lichamelijke letsels en overlijden, wordt vergoed. - alle schade geleden door het slachtoffer en zijn rechthebbenden welke voortvloeit uit lichamelijke letsels en overlijden, wordt vergoed.

168 Objectieve aansprakelijkheid Welke schade wordt vergoed Welke schade wordt vergoed - kledijschade wordt vergoed sinds 3/3/2001 (wet 19/1/2001) - kledijschade wordt vergoed sinds 3/3/2001 (wet 19/1/2001) - functionele prothesen - functionele prothesen - morele, economische, huishoudelijke, esthetische schade enz.(zie indicatieve tabel) - morele, economische, huishoudelijke, esthetische schade enz.(zie indicatieve tabel)

169 Objectieve aansprakelijkheid Welke schade wordt niet vergoed Welke schade wordt niet vergoed - juwelen, GSM - juwelen, GSM - bagage en de kledij daarin - bagage en de kledij daarin - fiets, boekentas enz. - fiets, boekentas enz.

170 Objectieve aansprakelijkheid f) Welke personen f) Welke personen Worden NIET vergoed : de bestuurder van het motorrijtuig Worden NIET vergoed : de bestuurder van het motorrijtuig Worden NIET vergoed : de slachtoffers ouder dan 14 jaar die het ongeval gewild hebben en die ook de gevolgen van het ongeval gewild hebben. Worden NIET vergoed : de slachtoffers ouder dan 14 jaar die het ongeval gewild hebben en die ook de gevolgen van het ongeval gewild hebben.

171 Objectieve aansprakelijkheid Welke personen Welke personen Worden WEL vergoed :alle slachtoffers van verkeersongevallen en hun rechthebbenden voor hun schade door weerkaatsing tengevolge van het overlijden/van door de zwakke weggebruiker geleden lichamelijk letsel Worden WEL vergoed :alle slachtoffers van verkeersongevallen en hun rechthebbenden voor hun schade door weerkaatsing tengevolge van het overlijden/van door de zwakke weggebruiker geleden lichamelijk letsel

172 Objectieve aansprakelijkheid Welke personen worden vergoed Welke personen worden vergoed - voetgangers, fietsers - voetgangers, fietsers - passagiers, inzittenden, opzittenden - passagiers, inzittenden, opzittenden - ruiters, passagiers door dier getrokken - ruiters, passagiers door dier getrokken - gehandicapten in rolstoel (al dan niet met motor) - gehandicapten in rolstoel (al dan niet met motor) - personen op rollerskates, skateboards, ski’s, steppen=trottinette - personen op rollerskates, skateboards, ski’s, steppen=trottinette

173 Objectieve aansprakelijkheid Welke personen Welke personen Bewijslast : de bewijslast om vergoeding te bekomen op basis van artikel 29bis, rust op de schadelijder : bv. de bromfietser die beweert dat hij voetganger was omdat hij zijn brommer aan de hand voortduwde op het moment van de aanrijding Bewijslast : de bewijslast om vergoeding te bekomen op basis van artikel 29bis, rust op de schadelijder : bv. de bromfietser die beweert dat hij voetganger was omdat hij zijn brommer aan de hand voortduwde op het moment van de aanrijding

174 Objectieve aansprakelijkheid Rechthebbenden van een slachtoffer Rechthebbenden van een slachtoffer - overlijden van de inzittende echtgenote bij een verkeersongeval met de man als autobestuurder : de cassatierechtspraak is verdeeld : er is geen eensgezindheid of de man wel recht heeft op de morele schade, economische schade e.d. tengevolge van het overlijden van zijn vrouw. - overlijden van de inzittende echtgenote bij een verkeersongeval met de man als autobestuurder : de cassatierechtspraak is verdeeld : er is geen eensgezindheid of de man wel recht heeft op de morele schade, economische schade e.d. tengevolge van het overlijden van zijn vrouw.

175 Objectieve aansprakelijkheid 5. De subrogatie op basis van art.29bis 5. De subrogatie op basis van art.29bis - voor de mutualiteit - voor de mutualiteit - voor de wetsverzekeraar - voor de wetsverzekeraar

176 Objectieve aansprakelijkheid De subrogatie De subrogatie geen subrogatie op basis van artikel 29 bis voor : geen subrogatie op basis van artikel 29 bis voor : - het OCMW - het OCMW - de individuele verzekeraar - de individuele verzekeraar - de hospitalisatieverzekeraar - de hospitalisatieverzekeraar - de werkgever - de werkgever

177 De objectieve aansprakelijkheid 6. Territorialiteitsbeginsel 6. Territorialiteitsbeginsel - BELGISCHE WET - BELGISCHE WET Artikel 29bis geldt voor verkeersongevallen gebeurd op Belgisch grondgebied. Artikel 29bis geldt voor verkeersongevallen gebeurd op Belgisch grondgebied. Evenwel kennen Eurozonelanden een gelijkaardige wet. Evenwel kennen Eurozonelanden een gelijkaardige wet.

178 Objectieve aansprakelijkheid 7. De wettekst 7. De wettekst Artikel 29bis WAM zoals gewijzigd door de wet van 19 januari 2001 (Belgisch Staatsblad 21 februari 2001), van kracht sinds 3 maart 2001 Artikel 29bis WAM zoals gewijzigd door de wet van 19 januari 2001 (Belgisch Staatsblad 21 februari 2001), van kracht sinds 3 maart 2001 Volledige tekst op blz 142 van de cursus, zie §1 in fine, §2, §5 in het bijzonder Volledige tekst op blz 142 van de cursus, zie §1 in fine, §2, §5 in het bijzonder

179 Objectieve aansprakelijkheid 8. Integratie in het modelcontract auto 8. Integratie in het modelcontract auto - Zie de bijlage aan deze cursus - Zie de bijlage aan deze cursus 9. Ratio legis en de gevolgen 9. Ratio legis en de gevolgen - basis is de risicoleer : onevenwicht tussen de kracht van een motorrijtuig en de fysiek zwakkere persoon - basis is de risicoleer : onevenwicht tussen de kracht van een motorrijtuig en de fysiek zwakkere persoon

180 Objectieve aansprakelijkheid Ratio legis en de gevolgen Ratio legis en de gevolgen De objectieve aansprakelijkheid zorgt ervoor dat de zwakke weggebruiker steeds voor zijn lichamelijke schade vergoed wordt, maar wijzigt niets aan de gewone principes van het aansprakelijkheidsrecht De objectieve aansprakelijkheid zorgt ervoor dat de zwakke weggebruiker steeds voor zijn lichamelijke schade vergoed wordt, maar wijzigt niets aan de gewone principes van het aansprakelijkheidsrecht

181 F. De conventies 2 conventies die één onlosmakelijk geheel vormen : 2 conventies die één onlosmakelijk geheel vormen : - de overeenkomst ONSCHULDIGE SLACHTOFFERS - de overeenkomst ONSCHULDIGE SLACHTOFFERS - de overeenkomst REGELING VAN TERUGBETALINGEN ARTIKEL 29BIS - de overeenkomst REGELING VAN TERUGBETALINGEN ARTIKEL 29BIS

182 De conventies Van toepassing vanaf 1/2/2004 Van toepassing vanaf 1/2/2004 1. De conventie Onschuldige Slachtoffers 1. De conventie Onschuldige Slachtoffers - vergoeding van niet aansprakelijke slachtoffers - vergoeding van niet aansprakelijke slachtoffers - voorafgaand aan inzage strafdossier - voorafgaand aan inzage strafdossier - niet voor de gesubrogeerde organismen - niet voor de gesubrogeerde organismen

183 De conventies - BA-motorrijtuigenverzekeraar vergoedt - BA-motorrijtuigenverzekeraar vergoedt - slachtoffer is een derde - slachtoffer is een derde - contact tussen voertuigen is niet noodzakelijk voor toepassing conventie - contact tussen voertuigen is niet noodzakelijk voor toepassing conventie - bijzondere clausule op dading - bijzondere clausule op dading - bij vonnis afwijzing partijen : slachtoffer wordt verder vergoed - bij vonnis afwijzing partijen : slachtoffer wordt verder vergoed - Toepassingscommissie voor geschillen - Toepassingscommissie voor geschillen

184 De conventies 2. Regeling van Terugbetalingen art.29 bis 2. Regeling van Terugbetalingen art.29 bis - BA-motorrijtuigenverzekeraars betalen - BA-motorrijtuigenverzekeraars betalen - terugbetaling van de vergoedingen in verhouding tot aansprakelijkheid - terugbetaling van de vergoedingen in verhouding tot aansprakelijkheid - plafond der bedragen : - plafond der bedragen : - 125.000 EUR per slachtoffer - 125.000 EUR per slachtoffer - 500.000 EUR per schadegeval - 500.000 EUR per schadegeval

185 De conventies - indien het slachtoffer een passagier is : regeling door de BA-verzekeraar van het voertuig waarin het slachtoffer zat - indien het slachtoffer een passagier is : regeling door de BA-verzekeraar van het voertuig waarin het slachtoffer zat - indien slachtoffer geen passagier is : regeling door de BA-verzekeraar die de schade rechtstreeks of onrechtstreeks veroorzaakt heeft - indien slachtoffer geen passagier is : regeling door de BA-verzekeraar die de schade rechtstreeks of onrechtstreeks veroorzaakt heeft

186 De conventies - wanneer het aansprakelijkheidsprobleem opgelost is, wordt het beheer verder gedaan door de BA-verzekeraar die de aansprakelijkheid dekt - wanneer het aansprakelijkheidsprobleem opgelost is, wordt het beheer verder gedaan door de BA-verzekeraar die de aansprakelijkheid dekt - terugbetaling conform de regels van de aansprakelijkheid onder de betrokken ondernemingen. - terugbetaling conform de regels van de aansprakelijkheid onder de betrokken ondernemingen.

187 De conventies Worden niet als betrokken voertuig beschouwd voor toepassing van het principe terugbetaling : Worden niet als betrokken voertuig beschouwd voor toepassing van het principe terugbetaling : -het voertuig dat het zicht belemmert -het voertuig dat het zicht belemmert -het voertuig waarop slachtoffer geprojecteerd werd -het voertuig waarop slachtoffer geprojecteerd werd

188 De conventies Aanvaarding van het risico door het slachtoffer Aanvaarding van het risico door het slachtoffer - de schadeloosstelling voor dit gedeelte blijft volledig voor rekening van de verzekeraar van de aansprakelijke verzekerde. - de schadeloosstelling voor dit gedeelte blijft volledig voor rekening van de verzekeraar van de aansprakelijke verzekerde.

189 De conventies Voorbeeld aanvaarding risico slachtoffer Voorbeeld aanvaarding risico slachtoffer verzwaring met een bepaald quota van de letsels door het niet dragen van de veiligheidsgordel. verzwaring met een bepaald quota van de letsels door het niet dragen van de veiligheidsgordel. De vergoeding van dit quota valt onder vergoeding van artikel 29bis, maar blijft door deze conventie ten laste van de aansprakelijke verzekerde De vergoeding van dit quota valt onder vergoeding van artikel 29bis, maar blijft door deze conventie ten laste van de aansprakelijke verzekerde

190 De conventies Bij partijen die de conventie niet onderschreven hebben, wordt het quota van de aanvaarding van het risico in gelijke delen onder alle Ba-verzekeraars verdeeld Bij partijen die de conventie niet onderschreven hebben, wordt het quota van de aanvaarding van het risico in gelijke delen onder alle Ba-verzekeraars verdeeld - Toepassingscommissie bij betwistingen - Toepassingscommissie bij betwistingen

191 Nawoord De diensten schadegevalllen zijn de diensten « na verkoop » De diensten schadegevalllen zijn de diensten « na verkoop » Zij zijn het gezicht van de onderneming naar de buiten wereld toe Zij zijn het gezicht van de onderneming naar de buiten wereld toe Hun uitstekende werking is onontbeerlijk Hun uitstekende werking is onontbeerlijk Goed opgeleid personeel is onmisbaar en biedt een belangrijk financieel voordeel voor de verzekeringsonderneming Goed opgeleid personeel is onmisbaar en biedt een belangrijk financieel voordeel voor de verzekeringsonderneming


Download ppt "Lichamelijke letselschade Vergoeding in gemeen recht Opleiding door Eveline Van den Hout Opleiding door Eveline Van den Hout."

Verwante presentaties


Ads door Google